Мақолаи сиёсатшиноси маъруф Қудратилло Рафиқов таҳти унвони «Дардҳои рӯҳи ман...», ки дар «Российская газета» ва расонаҳои Ӯзбекистон нашр шуда, вокуниши васеи ҷомеаро ба бор овард, ба масъалаи бунёдӣ — эҳёи арзишҳои миллӣ ва дарки нақши онҳо дар рушди давлат бахшида шудааст.
Аҳамияти ин мавзӯъро наметавон аз ҳад зиёд арзёбӣ кард, зеро сухан дар бораи он асосҳое меравад, ки симои маънавии миллатро ташаккул медиҳанд ва устувории ҷомеаро дар дурнамои дарозмуддат таъмин месозанд. Аз ҳамин сабаб, ин мақола миёни хонандагони зиёд вокуниши самимӣ ва фаъол ба вуҷуд овард.
Донишгоҳи тадқиқотии тиббии минтақаи Поволже солҳо боз бо муассисаҳои таълимии Ӯзбекистон ҳамкорӣ мекунад. Аз соли 2019 барномаи дипломҳои дуҷониба бо ҳафт донишгоҳи тиббии ҷумҳурӣ амалӣ мегардад, ки тибқи он тақрибан 1,5 ҳазор донишҷӯи оянда — табибон дар донишгоҳи мо таҳсил мегиранд.
Мо ба таърих ва фарҳанги ғании Ӯзбекистон эҳтироми бузург дорем, ба муносибатҳои нек бо ҳамкоронамон баҳои баланд медиҳем ва бо таваҷҷуҳ тағйиротеро, ки дар ин кишвар рух медиҳанд, мушоҳида менамоем. Бо мақолаи Қудратилло Рафиқов «Дардҳои рӯҳи ман...» шинос шуда, хостем баъзе нуктаро таъкид намоем.
Муаллиф таъкид мекунад, ки арзишҳои миллӣ танҳо мероси яхкардаи гузашта нестанд, балки манбаи зиндаи рушданд, ки метавонанд ҳаракати устувори кишварро таъмин кунанд. Ӯ таъкид менамояд, ки пояҳои фарҳангӣ ва маънавии ҷомеа набояд ҳамчун унсурҳои дуюмдараҷа нисбат ба иқтисод ё сиёсат қабул шаванд. Зеро, маҳз арзишҳо сутуне мебошанд, ки тамоми низоми ислоҳот бар он такя мекунад. Ин нуқтаи назар дар мақола аҳамияти махсус дорад, бахусус дар давраи муосир, ки дар ҷаҳон омилҳои маънавӣ ва фарҳангиро нодида мегиранд.
Сиёсатшинос чунин ақидаро ба таври боварибахш инкишоф медиҳад, ки рӯ овардан ба решаҳои худ бо ҷараёни модернизатсия мухолифат намекунад ва бидуни бунёди арзишҳо рӯякӣ ва ноустувор хоҳад буд. Дар мақола бараъло таъкид мешавад: рушд танҳо он вақт воқеӣ ва устувор мешавад, ки бо таҷрибаи маънавии халқ, сарвати фарҳангӣ ва хотираи таърихӣ мустаҳкам бошад. Муаллиф нишон медиҳад, ки анъанаҳо метавонанд пояи пешрафт бошанд.
Яке аз унсурҳои муҳими таҳлилии мақола муроҷиат ба таҷрибаи таърихист. Сиёсатшинос менависад, ки тағйироти бузурге, ки дар таърихи кишвар ба амал омаданд, ҳамеша бо сафарбарсозии манбаъҳои маънавии дарунӣ ҳамроҳ буданд. Ин мушоҳида аҳамияти бунёдӣ дорад — он арзишҳоро ҳамчун омилҳои воқеии рушди таърихӣ муаррифӣ мекунад.
Муаллиф таҷрибаи таърихиро бо рӯзномаи кунунӣ муттаҳид намуда, таъкид мекунад, ки эҳёи арзишҳо муҳимтарин вазифаи рӯз аст. Дар шароити суръатбахшии ҷаҳонишавӣ, стандартизатсияи шаклҳои фарҳангӣ ва ҷараёни бесобиқаи иттилоот миллатҳо хатари аз даст додани беназирии худро доранд. Аз ин рӯ, зарур аст, ки стратегияҳое таҳия шаванд, то ба мо имкон диҳанд, ки ҳадафҳои нави модернизатсияро бо анъанаҳои таърихию фарҳангӣ муттаҳид созем.
Сиёсатшинос дуруст қайд мекунад, ки агар ҷомеа меъёрҳои маънавии худро ҳифз накунад ва инкишоф надиҳад, ба он хатари ғарқ шудан дар тамоюлҳои ҷаҳонӣ ва аз даст додани ҳувият таҳдид мекунад. Ин андеша дар замони муосир, ки арзишҳои умумибашарӣ ва моделҳои глобалӣ баъзан ба зарари хусусиятҳои миллии кишварҳо таҳмил мегарданд, аҳамияти хоса дорад.
Мавқеи муаллиф бо умқи таҳлил ва масъулияти шаҳрвандӣ фарқ мекунад. Дар мақола паёми возеҳ садо медиҳад: танҳо эҳёи огоҳона ва пайвастаи арзишҳои миллӣ метавонад давлатдориро таҳким ва ба ислоҳот субот бахшад. Ба ин тарз, масъалае матраҳ мешавад, ки аз доираи баҳсҳои назариявӣ берун аст — сухан дар бораи зарурати амалӣ, ки аз муваффақияти навсозӣ вобаста аст, меравад.
Аҳамияти мақола инчунин дар он аст, ки он на танҳо миёни коршиносон, балки дар ҷомеаи васеъ вокуниши фаъол пайдо кард. Муаллиф тавонист фикре баён кунад, ки кайҳо боз дар фазои ҷамъиятӣ вуҷуд дошт, вале ниёз ба таҳлили бонизом ва асосноки илмӣ дошт. Акнун он фикр равшан ва далелнок садо дод: арзишҳо танҳо гузашта нестанд, онҳо такягоҳи ояндаанд.
Мақолаи Қудратилло Рафиқов, ки дар «Российская газета» нашр шудааст, дар баҳси илмӣ ва ҷамъиятӣ оид ба ояндаи кишвар саҳми арзанда дорад. Он нишон медиҳад, ки бе пояи арзишӣ бунёди давлатдории устувор, пеш бурдани навсозӣ ва ислоҳоти самаранок имконнопазир аст.
Николай Карякин,
ректори Донишгоҳи давлатии таҳсилоти олии буҷавии федералии Донишгоҳи тадқиқотии тиббии минтақаи Поволжеи Вазорати тандурустии Федератсияи Русия, доктори илмҳои тиббӣ, профессор.
