Дар шаҳри Пекин ҷамъомади ҷаҳонии роҳбарони зан баргузор гардид, ки ҳамчун як минбари байналмилалӣ барои таъмини баробарии гендерӣ ва баланд бардоштани нақши занон дар ҷомеа аҳамияти бузург пайдо кард.
Ин чорабинӣ ҳамчун идомаи Конфронси чоруми ҷаҳонии занони СММ, ки соли 1995 дар Чин баргузор шуда буд, ташкил гардид. Эъломияи Пекин ва Платформаи амал, ки дар он ҷо қабул шуданд, ба яке аз ҳуҷҷатҳои асосии ҷаҳонӣ дар соҳаи ҳифзи ҳуқуқи занон, баробарии гендерӣ ва рушди иҷтимоӣ табдил ёфтанд.
Ба гуфтаи мутахассисон, солҳои охир дар саросари ҷаҳон дар самти ҳимояи ҳуқуқи занон тағйироти назаррас ба амал омадааст. Аз ҷумла, сатҳи марги модарон як-се ҳисса коҳиш ёфтааст. Шумораи занон дар парлумонҳои аксар кишварҳо ду баробар афзудааст. Агар 30 сол пеш ҳамагӣ 12 давлат 354 қонун зидди зӯровариро қабул карда бошанд, имрӯз ин рақам ба 1 583 қонун дар 193 кишвар расидааст.
Дар Чин занон дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ, соҳаи илм ва соҳибкорӣ фаъолона иштирок мекунанд. Қонунгузорӣ ва низоми сиёсӣ дар ин кишвар барои онҳо муҳити муносиб фароҳам овардааст.
Вазъ дар Ӯзбекистон чӣ гуна аст? Ба гуфтаи намояндагони ҳайати Ӯзбекистон, ки дар саммити байналмилалӣ иштирок карданд, таҳти роҳбарии Президент Шавкат Мирзиёев дар асоси тамоюли «Арҷгузорӣ ба қадри инсон» ислоҳоти густарда амалӣ мегардад. Дар Стратегияи рушди кишвар самтҳои асосӣ ба дастгирии оила ва занон, таъмини баробарии гендерӣ ва тавсеаи нақши иҷтимоии онҳо равона шудаанд. Дар Стратегияи «Ӯзбекистон – 2030» вазифаҳои мушаххас оид ба таҳкими низоми дастгирии ҳамаҷонибаи занон, таъмини ҳуқуқу манфиатҳои қонунии онҳо, аз ҷумла афзоиши фаъолияти иқтисодии онҳо пешбинӣ шудаанд. Модели Ӯзбекистон дар ин самт пайваста татбиқ мегардад.
Дар доираи Стратегияи таъмини баробарии гендерӣ то соли 2030, ҳиссаи занон дар идораи давлатӣ ва ҷамъиятӣ аз 35 фоиз гузаштааст. Барномаҳои давлатӣ оид ба таъмини оила бо манзил, беҳдошти саломатии модару кӯдак, дастгирии ҷавонон — махсусан духтарон, дар ҳамаи зинаҳои таҳсил ва фароҳам овардани имкониятҳои васеъ ба як низоми муассир табдил ёфтаанд. Инчунин Барномаи миллии фаровонии оила таҳия шудааст.
Дар солҳои охир фарогирии таҳсилоти томактабӣ аз 27 то 78 фоиз афзудааст. Сатҳи таҳсилоти олии занон ба 54 фоиз расидааст. Барои заноне, ки ба ҳимояи иҷтимоӣ ниёз доранд, кумакҳои давлатӣ зиёд карда шуданд — грантҳои давлатӣ ду баробар ва квотаҳо барои занони бе маълумоти олӣ панҷ баробар афзудаанд.
Барои занон вомҳои таълимии бефоиз ҷорӣ шудаанд, ки пардохти таҳсил дар зинаи магистратура пурра аз ҳисоби буҷети давлатӣ бе бозгашт таъмин мегардад. Дар натиҷа, имрӯз зиёда аз 64 фоизи донишҷӯёни магистратураро занон ташкил медиҳанд.
Дар доираи барномаи «Аз камбизоатӣ ба фаровонӣ» ва низоми «Маҳаллабай», бо ҳар як хонадон ва оила алоҳида кор бурда мешавад, барои афзоиши даромади занон захираҳои зарурӣ ҷудо мегарданд.
Бо вуҷуди ин, дар ҷаҳон ҳанӯз ҳам зиёда аз 600 миллион зан дар ҳолати таъсири низоъҳо ва беш аз 2 миллиард зан бе ҳимояи иҷтимоӣ зиндагӣ мекунанд. Ин воқеият даъват мекунад, ки ҳаракат, ҳамкорӣ ва ҳамраъйӣ идома ёбанд.
Бунёди ҷаҳоне, ки дар он занон метавонанд ояндаи худро муайян созанд ва иқтидори худро пурра амалӣ намоянд, ҳадафи умумии ҳамаи мост. Аз ин лиҳоз, ҳамоиши Пекин бори дигар нишон дод, ки ҳуқуқи зан — ҷузъи ҷудонопазири ҳуқуқи инсон мебошад.
Муҳайё ТОШҚОРАЕВА,
мухбири ӮзА.
