Дӯстони азиз!
Хонумҳо ва ҷанобон!
Бо самимият аз он хурсандам, ки имрӯз шуморо дар маросими ба кор даровардани иқтидорҳои бузурги тавлидкунанда ва оғози лоиҳаҳои нав мебинам.
Бовар дорам, ки конфронси мо дар мавзӯи “Энергетикаи устувор – қадами боваринок ба ояндаи Ӯзбекистони Нав” боз як қадами бузурги амалӣ дар роҳи рушди соҳаи энергетика ва пешрафти устувори кишвар хоҳад шуд.
Имрӯз мо дар низоми энергетикаи кишвар ислоҳоти васеъмиқёсро бо назардошти ниёзҳо ва талаботи иқтисодиёт ва аҳолии ба таври суръат афзоянда амалӣ мекунем. Ноил шудан ба ду ҳадафи муҳимро вазифаи асосии худ муайян кардем.
Якум – таъмин намудани таъминоти боэътимод ва беихтилофи ҳамаи соҳаҳо ва минтақаҳо бо энергия.
Дуюм – иҷрои ин нақшаҳо аз ҳисоби манбаъҳои муосир, аз ҷиҳати экологӣ тоза ва барқароршавандаи энергия.
Қайд кардан ҷоиз аст, ки дар солҳои охир ба системаи энергетика 35 миллиард доллар сармояи хориҷӣ ҷалб шудааст ва неругоҳҳои нав баҳрабардорӣ гардида, 9 ҳазор мегаватт иқтидори нав ба истифода дода шудааст. Дар натиҷа ҳаҷми истеҳсоли барқ аз 60 миллиард киловатт-соат дар соли 2017 то 85 миллиард киловатт-соат дар соли ҷорӣ афзоиш ёфт. Таваҷҷуҳ намоед, ки неругоҳҳои офтобӣ ва бодӣ тақрибан ба 5 ҳазор мегаватт ва неругоҳҳои обӣ ба 400 мегаватт ба кор дароварда шуданд. Дар соли ҷорӣ ҳиссаи энергияи “сабз” дар маҷмӯи қувваҳои истеҳсолӣ ба 30 фоиз мерасад.
Илова бар ин, дар бахши хусусӣ, манзилҳои истиқоматӣ ва объектҳои иҷтимоӣ панелҳои хурди офтобӣ ба ҳаҷми 2 ҳазор мегаватт насб карда шуданд. Танҳо соли ҷорӣ онҳо боз тақрибан 2 миллиард киловатт-соат энергияи алтернативӣ истеҳсол карданд. Дар минтақаҳо 69 ҳазор километр хатҳои интиқоли барқ, 14 ҳазор трансформатор ва зеристгоҳҳои баландшиддат навсозӣ карда шуданд.
Ин гуна ислоҳот дар соҳа барои рушди корхонаҳои маҳаллӣ заминаи қавӣ фароҳам меорад. Аз аввали сол ин корхонаҳо барои сохтмони неругоҳҳои нав ва шабакаҳо маводи сохтмонӣ, конструксияҳои металлӣ, кабелҳо ва таҷҳизоти барқӣ ба маблағи 700 миллион доллар пешкаш карда, хидматрасонии лоиҳакашӣ, муҳандисӣ ва сохтмонӣ пешниҳод намуданд.
Мисол меорам. Неругоҳи барқии обии аввалини НБО каскади Норин бо қувваи 38 мегаватт танҳо бо истифодаи маҳсулоти маҳаллӣ ба кор дароварда шуд.
Итминон дорам, ки ширкатҳои сохтмонӣ, муҳандисии барқӣ ва хидматрасонии мо, ки ба рушди ин бахш саҳм мегузоранд, ногузир ба ширкатҳои бузурги миллӣ табдил меёбанд, ки ба стандартҳои байналмилалӣ ҷавобгӯ мебошанд.
Аз ин рӯ метавон барҳақ гуфт, ки корхонаҳои наве, ки “Angren Energo” барои истеҳсоли 15 ҳазор трансформатор дар як сол ва “Uzhydopower” бо 155 агрегати обӣ ба кор медароранд, ояндаи дурахшон доранд.
Дӯстони азиз!
Дар дастовард ва муваффақиятҳои мо дар соҳаи энергетика саҳми бебаҳои, аз ҷумла шумо, сармоягузорони эҳтимолӣ ва шарикони боэътимод, хеле бузург аст.
Аз фурсат истифода бурда, ба ҷаноби Суҳайл ал-Мазруӣ, вазири энергетика ва инфрасохтори Аморати Муттаҳидаи Араб, ҷаноби Алпарслан Байроқдар, вазири энергетика ва захираҳои табиии Ҷумҳурии Туркия, ҷаноби Парвиз Шаҳбозов, вазири энергетикаи Озарбойҷон, ҷаноби Таалайбек Ибраев, вазири энергетикаи Ҷумҳурии Қирғизистон, ки сармоягузориҳои бузург ворид карда, пешрафтатарин технологияҳоро ҷорӣ менамоянд, изҳори сипоси самимӣ мекунам.
Ҳамчунин сипоси худро ба ширкатҳои саудии «ACWA Power», ширкатҳои туркии «AKSA» ва «Cengiz Enerji», ширкати АМА-и «Masdar», ширкатҳои чинии «China Energy», «Datang», «Sinoma», «Poly», «CNTIC», «Eagle Ray», ширкатҳои фаронсавии «EDF», «Voltalia», «Total Energies», ширкати олмонии «Siemens Energy» ва қатарии «Nebras», инчунин намояндагони Бонки ҷаҳонӣ, Бонки аврупоии таҷдид ва рушд, Бонки рушди Осиё, Бонки сармоягузории инфрасохтории Осиё, Бонки исломии рушд ва дигар муассисаҳои молиявӣ изҳор мекунам.
Дӯстони азиз!
Имрӯз ҳамроҳи шумо 42 объекти нави энергетикӣ ва инфрасохторӣ ба кор дароварда мешавад, ки арзиши умумии онҳо тақрибан 11 миллиард долларро ташкил медиҳад ва саҳми калон дар рушди соҳа хоҳанд дошт. Ҳамчунин оғози сохтмони 21 лоиҳаи навро эълон мекунем. Аз ҷумла, дар минтақаҳои мо 16 неругоҳи офтобӣ, бодӣ, гармӣ ва обӣ бо қувваи умумии 3 500 мегаватт ба кор медароянд.
Пас аз ба пуррагӣ ба кор даровардан онҳо метавонанд солона 15 миллиард киловатт-соат неруи барқ истеҳсол кунанд. Дар натиҷа соли оянда истеҳсоли энергияи “сабз” ба 23 миллиард киловатт-соат мерасад. Таваҷҷуҳ намоед, ин маънои онро дорад, ки истеъмоли солонаи барқ аз ҷониби аҳолии Ӯзбекистон пурра таъмин карда мешавад.
Муҳимтар аз ҳама, бо истифодаи энергияи “тоза” истеъмоли гази табиӣ қариб 7 миллиард метри мукааб коҳиш меёбад ва партовҳои зараровар ба атмосфера 11 миллион тонна пешгирӣ карда мешаванд.
Имрӯз мо ҳамчунин 10 низоми захиракунии энергияро бо иқтидори 1245 мегаватт ба кор меандозем. Ин имкон медиҳад, ки дар соатҳои авҷи истеъмол ба шабака боз 1,5 миллиард киловатт-соат неруи барқ интиқол дода шавад.
11 зеристгоҳи бузург ва 420 километр хатҳои баландшиддати интиқоли барқ, ки ҳоло ба истифода дода мешаванд, барои кори устувор ва боэътимоди низом хизмат хоҳанд кард.
Иштирокчиёни муҳтарами чорабинӣ!
Мо ният надорем бо дастовардҳои бадастомада қонеъ шавем. Дар панҷ соли оянда бо ҷалби зиёда аз 150 миллиард доллар сармояи хориҷӣ ҳазорон иншооти саноатӣ ва инфрасохторӣ ба кор меандозем ва ҷойҳои кории сердаромад меофарем.
Бо мақсади фароҳам овардани шароити мусоид барои аҳолӣ, дар мавзеъҳои “Янги Ӯзбекистон” ва дигар ҳудудҳо зиёда аз 800 ҳазор хона дар биноҳои бисёрошёнаи аз нигоҳи энергетикӣ каммасраф сохта мешавад.
Бо фароҳам овардани муҳити ҷолиб барои ширкатҳо дар соҳаҳои нав, аз ҷумла IT, зеҳни сунъӣ ва интернети ашё, шумораи кластерҳои муосири суперкомпютерӣ ва марказҳои маълумотро зиёд хоҳем кард.
Мехоҳам қайд намоям, ки ширкати саудии «Data Volt» аллакай корҳои сохтмони маркази маълумотро бо иқтидори 500 мегаватт бо сармоягузории 3 миллиард доллар оғоз кардааст.
Ин гуна корҳои бузург талабот ва эҳтиёҷ ба неруи барқро ҳадди ақал 1,5 баробар зиёд мекунанд. Дар робита ба ин мехоҳам дар бораи нақшаҳои наздики худ таваққуф намоям.
Якум, барои қонеъ намудани талаботи рӯ ба афзоиш ба неруи барқ то соли 2030 зиёда аз 17 ҳазор мегаватт иқтидорҳои иловагии энергияи барқароршаванда ба истифода дода мешаванд.
Дар натиҷа ҳиссаи энергияи “сабз” дар ҳаҷми умумии тавлид то 54 фоиз расонида мешавад. Дар ин самт оғози иқтидорҳои “сабз” бо ҳаҷми 3,5 ҳазор мегаватт ба маблағи 3 миллиарду 300 миллион доллар дар Ҷумҳурии Қароқалпоқистон, вилоятҳои Бухоро, Қашқадарё ва Тошканд қадами бузург хоҳад шуд.
Барои пайваст кардани иқтидорҳои нав ба низоми ягонаи энергетикӣ 6 ҳазор километр хатҳои баландшиддат кашида мешаванд. Аз ҷумла, соли оянда 1 ҳазор километр хатҳо кашида, дар зеристгоҳҳо иқтидорҳои иловагӣ то 6 ҳазор мегаватт ташкил карда мешаванд.
Дуюм, дар натиҷаи ислоҳоти соҳаи тавлиди неруи барқ мо оид ба ҷалби сармояи мустақими хориҷӣ дар асоси шарикии давлатӣ-хусусӣ таҷрибаи калон ба даст овардем.
Аз соли ҷорӣ мо тамоюлҳои шарикии хусусиро на танҳо дар тавлиди барқ, балки дар интиқоли он ба истеъмолкунандагон низ татбиқ менамоем. Аз ҷумла, бо ширкати туркии «Aksa Elektrik» оиди ба идоракунии хусусӣ супоридани шабакаҳои барқии минтақавии Самарқанд ба созиш расидем. Дар доираи лоиҳа, ин ширкат шабакаро ба идоракунии амалиётӣ мегирад, сармоягузорӣ мекунад, хатҳоро навсозӣ намуда, талафотро тадриҷан ду баробар коҳиш медиҳад. Дар натиҷа солона 20 миллион доллар сарфа карда мешавад.
Бо такя ба ин таҷриба, соли оянда ба сармоягузорон идоракунии шабакаҳои барқии вилоятҳои Ҷиззах ва Сирдарё ва соли 2027 вилоятҳои Намангон ва Тошканд пешниҳод карда мешавад.
Сеюм, мо дастгирии истифодаи манбаъҳои алтернативии энергияро аз ҷониби аҳолӣ идома медиҳем.
Дар соли нав, бо истифода аз таҷрибаи Чин, дар ҳудуди 300 маҳалла дар ҳамкорӣ бо аҳолӣ неругоҳҳои офтобӣ бо иқтидори 107 мегаватт насб карда мешаванд. Ин лоиҳаи иҷтимоӣ ба таври васеъ татбиқ шуда, барои 30 ҳазор оилаи камбизоат дастрасӣ ба энергияи “сабз”-ро таъмин мекунад. Онҳо метавонанд бо фурӯши барқи изофӣ ба шабака даромад низ ба даст оваранд.
Соҳибкорони мо, бо истифодаи самарабахши захираҳои об, имсол неругоҳҳои хурд ва микроНБО бо иқтидори 40 мегаватт сохтанд. Дар натиҷа 120 миллион киловатт-соат барқ истеҳсол гардида, барои онҳо манбаи иловагии даромад фароҳам омад.
Соли оянда неругоҳҳои хурд ва микроНБО бо иқтидори 65 мегаватт бунёд мешаванд. Ба шарофати ин лоиҳаҳо таъминоти барқи 80 ҳазор хонавода ба таври куллӣ беҳтар мегардад.
Чорум, дар конфронси иқлимии COP-30, ки ба наздикӣ дар Бразилия баргузор гардид, мо бо ташаббуси худ дар доираи Созишномаи Париж уҳдадории муҳимеро ба зимма гирифтем. Аз ҷумла, мақсад гузоштем, ки то соли 2035 партови газҳои зарароварро 50 фоиз коҳиш диҳем.
Дар ҳамкорӣ бо Бонки ҷаҳонӣ татбиқи аввалин лоиҳаи инноватсионии ҷаҳон таҳти унвони «ICRAFT»-ро оғоз кардем. Дар доираи лоиҳа ба эътибор гирифта шуд, ки Ӯзбекистон 23 миллион тонна гази гулхонаиро коҳиш додааст. Системаи қарзҳои карбон ҷорӣ гардида, савдои воҳидҳои карбон дар сатҳи байналмилалӣ оғоз ёфт.
Бояд таъкид кард, ки танҳо имсол 17 корхонаи бузурги саноатии мо ба низоми сертификатҳои байналмилалии энергияи “сабз” гузаштанд. Бо гузаронидани 30 фоизи истеҳсолот ба энергияи “тоза” ҷолибияти маҳсулоти онҳо дар бозорҳои байналмилалӣ ба таври назаррас афзоиш меёбад. Дар ду соли наздик шумораи чунин корхонаҳоро то 100 мерасонем.
Панҷум, дар солҳои охир ба туфайли афзоиши назарраси иқтидорҳои тавлидӣ мо ҳамкориҳоро бо кишварҳои ҳамсоя дар самти ташкили бозори ягонаи энергетикӣ мустаҳкам намудем.
Бо мақсади истифодаи самарабахш ва идоракунии муштараки иқтидори гидроэнергетикии минтақаи мо, соли оянда дар ҳамкорӣ бо Қирғизистон ва Қазоқистон маблағгузории лоиҳаи «НБО-1 Қамбарота»-ро оғоз мекунем.
Дар ин ҷо мехоҳам ба талошҳои қатъии роҳбарияти Озарбойҷон ва Қазоқистон, ки дар доираи лоиҳаи «долони сабз» барои содироти неруи барқ ба Аврупо ҳамкории зич доранд, таваҷҷуҳи махсус ҷалб намоям.
Иштирокчиёни муҳтарами чорабинӣ!
Ҳамаи лоиҳаҳое, ки имрӯз оғоз меёбанд, рушди иқтисодиро таъмин намуда, дарҳои имкониятҳои навро барои наслҳои оянда боз мекунанд. Бо чунин суръат ва ташаббусҳои ҷиддӣ мо, бешубҳа, модели нави низоми муосири энергетикиро бунёд хоҳем кард.
Дар фарҷом, бори дигар мехоҳам ба намояндагони соҳаи энергетика, ҳамаи коргарон, муҳандисон ва шарикони хориҷии мо, ки дар татбиқи ин лоиҳаҳо фаъолона иштирок доранд, изҳори сипоси самимӣ намоям.
