Соли сипаришудаи 2025-ро метавон ҳамчун соле тавсиф кард, ки Ӯзбекистон дар сиёсати хориҷӣ, рушди иқтисод ва ҳаёти фарҳангии кишвари мо марҳилаи наверо оғоз кард ва нуфузи онро дар арсаи байналмилалӣ ба таври назаррас афзоиш дод.
Ӯзбекистон ҳамчун субъекти баробарҳуқуқи муносибатҳои байналмилалӣ сиёсати хориҷии фаъолро дар сатҳи минтақа ва ҷаҳон пеш бурда, муносибатҳои мутақобилан судмандро бо давлатҳои хориҷӣ ва созмонҳои байналмилалӣ фаъолона инкишоф дод. Муҳимтар аз ҳама, сиёсати хориҷии сулҳҷӯёна ва пешрафтаи кишвари мо аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳон эътироф шудааст.
Имрӯз кишвари мо ба рӯи ҷаҳон боз шуда, бо ҳамаи кишварҳо ва созмонҳои байналмилалӣ ҳамкории баробарҳуқуқ ва мутақобилан судмандро идома медиҳад.
Роҳбари давлатамон Шавкат Мирзиёев оид ба сиёсати хориҷии сулҳҷӯёна ва пешрафтаи кунунии Ӯзбекистон нуктаҳои зеринро таъкид карда буд: «Мо дар муколамаҳои худ бо чандин созмони байналхалқӣ ва роҳбарони давлатҳо таваҷҷӯҳро ба эътимоди мутақобила, адолат ва ҳамбастагӣ дар сатҳи ҷаҳон ҷалб намуда, инчунин зарурати афзалият додани онҳоро дар муносибатҳои байналхалқӣ таъкид кардем. Зеро маҳз тавассути чунин муколамаҳои ошкоро ва самимӣ ва равишҳое, ки ба эҳтиром, ба манфиат ва ҳуқуқи ҳамаи ҷонибҳо асос ёфтаанд, ба ҳадафҳои умумӣ ноил шудан мумкин аст».
Дар ҳақиқат, дар солҳои охир ҷуғрофияи муносибатҳои байналмилалии кишвари мо, ҳамкорӣ бо созмонҳои бонуфузи байналхалқӣ ва минтақавӣ ва муассисаҳои молиявии ҷаҳон ба таври назаррас васеъ шуда, ба сатҳи сифатан нав расид. Хулоса, имрӯз Ӯзбекистон бо 165 кишвар муносибатҳои дипломатӣ барқарор кардааст ва узви комилҳуқуқи зиёда аз 100 созмони байналмилалӣ мебошад.
Дар соли 2025 сиёсати хориҷии Ӯзбекистон дар асоси тамоюлҳои ошкороӣ, прагматизм ва муколамаи созанда ба амал татбиқ гардид. Сиёсати хориҷии давлатамонро самтҳои афзалиятнок ба монанди таҳкими суботи минтақа ва фазои эътимод дар Осиёи Марказӣ, густариши дипломатияи бисёрҷониба ва ҳамкорӣ бо созмонҳои байналхалқӣ, мавқеи устувор ва фаъол дар мушкилоти ҷаҳонӣ, аз қабили тағйирёбии иқлим, амният ва рушди устувор муқаррар кардааст.
Қайд кардан бамаврид аст, ки соли 2025 барои сиёсати хориҷии Ӯзбекистон соли хеле пурмаҳсул буд. Ба шарофати стратегияи роҳбари кишвари мо дар дурнамои сиёсати хориҷӣ, ки ҷиҳати ҳифзи манфиатҳои мардуми мо дар ҳар гуна шароит нигаронида шудааст, натиҷаҳои назаррас ба даст оварда шуданд. Аз ҷумла, бо кишварҳои минтақаи Осиёи Марказӣ ҷиҳати ба сатҳи нав баровардани муносибатҳо дар рӯҳияи дӯстӣ, ҳамсоягии нек ва шарикии стратегӣ дастовардҳои зиёд ба даст оварда шуданд, масалан дар тӯли 7-8 соли охир, бо талошҳои қатъии роҳбари Ӯзбекистон Осиёи Марказӣ, ки қаблан муносибатҳои дохилии минтақа хеле пароканда ва пур аз низоъ буд, ҳоло дар саҳнаи байналхалқӣ ҳамчун фазои ягонаи геополитикӣ зуҳур кардааст.
Ба шарофати сиёсати хориҷии прагматик ва оқилона дар байни кишварҳои минтақа сулҳу субот ва эътимоди мутақобила ташаккул ёфт, мушкилоти марбут ба ҳаёти мардумони минтақа пайи ҳам ҳаллу фасл мегарданд.
Мулоқотҳои сатҳи баланд бо кишварҳои ҳамсоя ба таври мунтазам сурат гирифта, дар масъалаҳои марзӣ, обу энергетика, нақлиёт ва амният қарорҳои созанда қабул карда шуданд. Масалан, 31 марти соли 2025 роҳбарони Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Тоҷикистон дар доираи барномаи фарҳангии ҳамоиш дар шаҳри Хуҷанд ҳуҷҷати таърихии марзиро имзо карданд.
Ин як қадами муҳим дар амнияти аҳолӣ ва ҳамгироии минтақавӣ буд. Созишномаҳое, ки дар масъалаҳои марзӣ ба даст омаданд, ҷиҳати бартараф кардани мушкилоте, ки солҳои тӯлонӣ дар минтақа боқӣ монда буданд, хидмат хоҳад кард. Ин мавқеи Ӯзбекистонро ҳамчун ташаббускори пешсаф дар ҳамгироии минтақа боз ҳам тақвият бахшид.
Дар тӯли соли 2025, вохӯриҳои машваратӣ, форумҳои иқтисодӣ ва муколамаҳои амниятӣ байни кишварҳои Осиёи Марказӣ ба таври муайян сурат гирифтанд. Чунин равандҳо ҷиҳати тақвияти ҳамкории минтақавӣ хизмат мекунад. Ҳафтумин вохӯрии машваратии сарони давлатҳои Осиёи Марказӣ (Тошканд, 15-16 ноябр) далели равшани андешаи мост.
Ғайр аз ин, соли 2025 соли рушди назарраси форматҳои «Осиёи Марказӣ+» ҳамчун модели нави дипломатияи бисёрҷониба дар Осиёи Марказӣ гардид. Баргузор гардидани саммит ва мулоқотҳо дар тӯли сол, аз қабили C5+1 (Осиёи Марказӣ + ИМА); Осиёи Марказӣ + Иттиҳоди Аврупо; Осиёи Марказӣ + Ҷопон ба ҳамгироии амиқи минтақа ба равандҳои сиёсию иқтисодии ҷаҳонӣ мусоидат мекунад.
Аз ҷумла, ҳамоиши Иттиҳоди Аврупо + Осиёи Марказӣ, ки 3-4 апрели соли гузашта дар Самарқанд баргузор гардид, як чорабинии муҳими дорои аҳамияти минтақавӣ ва ҷаҳонӣ дар таҳкими робитаҳои стратегӣ бо Аврупо буд. Дар натиҷаи мулоқоти пурсамари роҳбарони кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Иёлоти Муттаҳида дар формати «C5+1» бошад, (6 ноябр, Вашингтон) муносибатҳои дуҷонибаи шарикии стратегӣ ва ҳамкории тиҷоратӣ, иқтисодӣ ва сармоягузорӣ барқарор карда шуданд.
Дар давоми сол дар шаҳрҳои мамлакатамон як қатор ҳамоишҳо ва форумҳои бонуфуз баргузор гардиданд. Аз байни ин конфронсҳо, бояд иҷлосияи 43-юми Конфронси генералии ЮНЕСКО (Самарқанд, 30 октябр - 13 ноябр)-ро махсус қайд кард. Ин як дастоварди воқеан бузурги дипломатӣ аст, зеро чунин конфронси бонуфуз бори аввал дар кишвари мо баргузор гардид.
Ин аввалин конференсия мебошад, ки берун аз Париж дар тӯли қариб 40 сол баргузор гардида, ба 80-солагии таъсиси ЮНЕСКО — мақоми олии ин созмон рост омад. Дар конференсия беш аз 2800 намоянда аз 190 кишвар иштирок карданд. Дар доираи он беш аз 150 чорабинӣ баргузор гардид, ки зиёда аз 20-тои онҳо бо ташаббуси Ӯзбекистон ташкил карда шуданд.
Илова бар ин, баргузор гардидани форумҳои байналмилалӣ, вохӯриҳои коршиносон ва муҳокимаҳои ҳамкорӣ, аз қабили иҷлосияи 150-уми Ассамблеяи Иттифоқи байнипарлумонӣ (Тошканд, 5-9 апрел) ва Форуми байналмилалии сармоягузорӣ (Тошканд, 9-12 июн) натиҷаҳои амалии дипломатияи Ӯзбекистон мебошанд.
Дар аксари чунин конфронс ва форумҳо роҳбари давлати мо суханронӣ карда, мавқеи устувори Ӯзбекистон ва пешниҳодҳои худро оид ба ҳалли мушкилоти ҷаҳонӣ ва минтақавӣ ва густариши ҳамкории байналмилалӣ эълон кард. Ташаббусҳои пешниҳодкардаи Ӯзбекистон оид ба масъалаҳои рушди устувор, сулҳи ҷаҳонӣ ва минтақавӣ аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳон дастгирӣ карда шуданд.
Кишвари мо, ба сифати узви фаъоли ҷомеаи ҷаҳон барои ҳалли мушкилоти глобалӣ ва минтақавӣ муносибати масъулиятнокро пеш гирифтааст. Бо шарикони хориҷӣ дар соҳаҳои саноат, тиҷорат, кишоварзӣ, нақлиёт ва логистика ва бисёр соҳаҳои дигар созишномаҳо ба даст оварда шудаанд. Аз ҷумла, муносибатҳои ҳамкорӣ бо Русия, Чин, ИМА, Олмон, Фаронса, Британияи Кабир, Туркия ва кишварҳои бузурги Осиё боз ҳам тақвият ёфтаанд. Қадамҳои назаррас дар самти узвият дар Созмони ҷаҳонии савдо гузошта шудаанд.
Ӯзбекистон инчунин дар кори СММ, СҲШ, ИДМ ва дигар созмонҳои байналмилалӣ ва минтақавӣ низ фаъолона иштирок мекунад. Аз ҷумла, тавассути ҳамкорӣ бо СММ якқатор барномаҳо ва лоиҳа дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла, рушди устувор, ҳуқуқи инсон ва муҳити зист амалӣ карда мешаванд, ба хусус, дар доираи ҳамкорӣ бо СММ якчанд барнома ва лоиҳа дар соҳаҳои гуногун, аз ҷумла, рушди устувор, ҳуқуқи инсон ва муҳити зист амалӣ карда мешаванд.
Иштирок ва суханронии Президенти Ӯзбекистон Ш. Мирзиёев дар ҷаласаи 80-уми СММ (Ню-Йорк, 20 сентябр) фаъолияти сиёсати хориҷии кишварро дар арсаи байналмилалӣ боз ҳам афзун намуд. Президенти мо андешаҳои худро дар бораи масъалаҳои ҷаҳонӣ ва минтақавии замони мо — сулҳ, рушди устувор, ислоҳоти СММ, ҳамкории минтақавӣ ва ҳуқуқи инсон баён намуда, мавқеи Ӯзбекистонро дар дипломатияи бисёрҷониба тақвият дод.
Албатта, сиёсати хориҷии муттасил, ошкоро ва амалӣ, ки пеш гирифта мешавад, натиҷаҳои самарабахши худро медиҳад. Инро дар рақамҳо ва нишондиҳандаҳои гуногун ба таври возеҳ дидан мумкин аст. Дар давоми сол шумораи рекордии сайёҳон ба кишвари мо омаданд — тақрибан 11 миллион. Аксари онҳо шаҳрвандони ҳамсоякишварҳо — Қирғизистон, Қазоқистон ва Тоҷикистон мебошанд. Ҳаҷми сармоягузориҳои хориҷӣ ба иқтисодиёти миллии мо аз 40 миллиард доллари ИМА ва гардиши тиҷорати хориҷии кишвар аз 70 миллиард доллари ИМА зиёд хоҳад буд.
Қайд кардан бамаврид аст, ки дар паси дастовардҳои сиёсати хориҷӣ дар соли 2025 ҳадафҳои таҳкими истиқлолият ва ҳифзи манфиатҳои миллии мо дар арсаи байналмилалӣ, инчунин баланд бардоштани обрӯи байналмилалии Ӯзбекистон нуҳуфта буданд.
Бо назардошти ин, интизор меравад, ки дар соли 2026 дар сиёсати хориҷии мо ба вазифаҳои муҳим, аз қабили амиқтар кардани муколамаи сиёсӣ бо созмонҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ ва муносибатҳои байнидавлатӣ; пешбурд ва татбиқи лоиҳаҳои муштарак оид ба ҳамкории саноатӣ дар самти иқтисодиёт; роҳандозии долонҳои нақлиётӣ ва амалӣ намудани иқтидори нақлиётӣ ва коммуникатсионӣ; рушди минбаъдаи ҳамкорӣ дар бахши энергетика; мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва таъмини амнияти озуқаворӣ ва тақвияти робитаҳои фарҳангӣ ва башардӯстона, таваҷҷуҳи хоса зоҳир карда шавад.
***
Гуфтан мумкин аст, ки соли 2025 барои Ӯзбекистон аз воқеаҳои фарҳангӣ фаровон, таблиғи васеи мероси миллӣ ва тақвияти дипломатияи фарҳангӣ доманадор буд. Чорабиниҳои фарҳангие, ки дар дохили кишвар ва берун аз он баргузор гардиданд, санъат ва арзишҳои маънавии мардуми моро ба ҷомеаи ҷаҳон аз наздик шинос намуданд.
Ҷашнвора, форум ва конфронсҳои бонуфузи байналмилалии фарҳангӣ, ки дар шаҳрҳои Самарқанд, Бухоро ва Тошканд баргузор гардиданд, ҷанбаҳои беназири фарҳангии Ӯзбекистонро дар арсаи ҷаҳон ба таври васеъ муаррифӣ намуданд.
Яке аз чорабинии бонуфуз Биенналеи Бухоро буд, ки аз 5 сентябр то 20 ноябр – бештар аз ду моҳ идома ёфт. Барномаи ин тадбири бузургро дурдонаҳои санъати Ӯзбекистон ва ҷаҳон ташкил дод. Дар он зиёда аз 70 нафар эҷодкорони маҳаллию хориҷӣ лоиҳаҳои эҷодии худро намоиш доданд. Дар ҷараёни ин лоиҳаи бонуфуз намоиши асарҳои ҳунарӣ, шабнишиниҳои мусиқӣ, маҳфилҳои пазандагӣ, мастер-классҳои ҳунармандӣ, инчунин анҷуманҳои байналмилалӣ рӯйи кор омаданд.
Маданияти пазандагии мардуми мо ҷиҳатҳои хоси худро дорад. Яке аз омили муҳиме, ки боиси афзоиши таваҷҷуҳи сайёҳон ба Ӯзбекистон мегардад, бахши гастрономии он мебошад. Ҷашнвораи гастрономии таомҳои миллии «World Halal Food Festival», ки дар Лондон баргузор гардид, таомҳои миллӣ ва намудҳои гуногуни шириниҳо ба намоиш гузошта шуданд. Чорабинии мазкур, ки бо ҳамкории сафорати мамлакат, сафири сайёҳии Ӯзбекистон дар Британияи Кабир ва бренди таомҳои миллӣ – «Ошпаз» гузаронида шуд, дар тарғиби мероси ғании фарҳангӣ ва сайёҳии гастрономии Ӯзбекистон нақши муҳимеро бозид.
Бо назардошти дастовардҳое, ки дар боло зикр шуданд, метавон гуфт, ки имрӯз Ӯзбекистони Нав роҳи беназири рушди худро интихоб кардааст. Новобаста аз он, ки расидан ба ҳадаф ва вазифаҳои бузурге, ки дар пеши мо истодаанд, то чӣ андоза душвор аст, мо минбаъд низ фаъолона ба пеш ҳаракат хоҳем кард.
Набия Нодирова,
шореҳи «Овози тоҷик».
