Дар рӯзҳое, ки ҷаҳон аз Юрий Гагарин, аввалин инсон дар кайҳон, ёд мекунад, мо тасмим гирифтем, як саҳифаи ҷолиби таърихро, ки ба 35 соли пеш бармегардад, ба хонандагон пешниҳод намоем.
12 апрели соли 1961 инсон бори аввал ба кайҳон парвоз кард. Баъдан ин рӯз ҳамчун Рӯзи кайҳоннавардӣ ҷашн гирифта шуд ва соли 2011 аз ҷониби СММ ҳамчун Рӯзи байналмилалии парвози инсон ба кайҳон эътироф гардид. Дар ҳамин замина, Наврӯз низ ҳамчун ҷашни бостонӣ соли 2009 ба рӯйхати ЮНЕСКО ворид шуда, соли 2010 мақоми байналмилалӣ гирифт.
Таъкиди ин санаҳо тасодуфӣ нест. Зеро маҳз 35 сол пеш як воқеаи нодир — омезиши рӯҳияи Наврӯз бо фазои кайҳон — дар шаҳри Звезднийи назди Маскав ба вуқӯъ пайваст.
Ин ғоя аввали соли 1991 дар миёни вакилони Шӯрои Олии ҶШС Ӯзбекистон Владимир Ҷонибеков ва Рустам Акбаров ба миён омад. Бо пешниҳоди рӯзноманигори шодравон Шаҳобиддин Зайниддинов, онҳо тасмим гирифтанд, ки барои кайҳоннавардон як «Сайли Наврӯз» ташкил намоянд.
Моҳи марти ҳамон сол ҳайати хоҷагии ба номи Ғуломмаҳмуд Абдуллоев аз шаҳри Тошканд бо ҳавопаймои Ил-76 ба шаҳри Звездний сафар кард. Онҳоро роҳбарияти Маркази омӯзиши кайҳоннавардони ба номи Юрий Гагарин гарм пешвоз гирифт.
Меҳмонон аз пойгоҳҳои омӯзишӣ, симуляторҳо, планетарий ва таҷҳизоти махсус дидан карда, бо раванди омодасозии кайҳоннавардон аз кишварҳои гуногун шинос шуданд. Хусусан, таҷрибаи сентрифуга ва симуляторҳои «Мир» ва «Союз» барои онҳо ҷолиб буд.
Дар яке аз майдонҳои Звездний ярмаркаи маҳсулоти Ӯзбекистон баргузор гардид: мева, маҳсулоти консервшуда ва дигар неъматҳои диёри офтобӣ. Ин чорабинӣ на танҳо фарҳангӣ, балки дӯстиву ҳамкориро низ таҳким бахшид.
Шоми ҳамон рӯз Наврӯз бо тамоми анъанаҳояш ҷашн гирифта шуд. Сумалак, ҳалим, шашлик ва, албатта, палав – рамзҳои асосии ид – фазои гарм ва хотирмонро фароҳам оварданд. Сокинони Звездний ҳатто ибораҳои «салом алейкум» ва «катта раҳмат»-ро ба луғати худ ворид карданд.
Ин мулоқот на танҳо фарҳангӣ, балки маърифатӣ низ буд. Ҷонибҳо дар бораи ҳаёт, меҳнати мардум, кишоварзӣ ва аҳамияти кайҳоннавардӣ барои иқтисод мубодилаи афкор карданд.
Дар ҳамин замон, як рӯйдоди муҳими дигар низ ба амал омад. Роҳбари марказ, генерал Владимир Шаталов, ба ҳайат ҷавони умедбахш, Солиҷон Шариповро муаррифӣ кард, ки соли 1990 ба корпуси кайҳоннавардон қабул шуда буд. Ин хабар, ки одатан махфӣ нигоҳ дошта мешуд, ба истисно ошкор гардид.
Солиҷон Шарипов дар шаҳри Узгени Қирғизистон ба воя расида, аз кӯдакӣ орзуи халабон шудан дошт. Пас аз таҳсил ва хизмат дар нерӯҳои ҳавоӣ, ӯ ба Маркази омӯзиши кайҳоннавардон роҳ ёфт. Бо вуҷуди душвориҳо, ӯ бо иродаи қавӣ ва меҳнати пайваста ба орзуяш наздик мешуд.
Ӯ таҳти роҳбарии кайҳоннавардони маъруф, аз ҷумла Александр Волков, таълим гирифта, имтиҳонҳои сахтро паси сар мекард. Дар соли 1991 ӯ аллакай як узви муҳими корпуси кайҳоннавардон ба ҳисоб мерафт.
Ҳамин тавр, он рӯзҳо дар Звездний на танҳо ҷашни Наврӯз, балки оғози роҳи як кайҳоннаварди оянда низ буданд. Баъдтар, соли 1998, Солиҷон Шарипов аввалин парвози худро анҷом дод.
Ин воқеа нишон дод, ки фарҳанг ва илм метавонанд дар як нуқта ба ҳам оянд. Наврӯз дар фазои кайҳонӣ – рамзи дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва умеди башарият гардид.
Элмира Зайнуддинова. Фирӯза Сулаймонова-Зайнуддинова.
Дар акс: 1. Директори Маркази омӯзиши кайҳоннавардон В. Шаталов номзади кайҳоннавардон С. Шариповро муаррифӣ мекунад; 2. Роҳбари ҳайати Ӯзбекистон Р. Акбаров бо кайҳоннавардон В. Ҷонибеков ва А. Волков дар симулятори истгоҳи «Мир».
Аксҳо аз Виктор ЧИРКИН
