Нейрон ҳуҷайраи асосии фаъоли низоми асаб буда, иттилоотро қабул, коркард, нигоҳдорӣ ва интиқол медиҳад.

Аммо, тавре nkj.ru хабар медиҳад, ҳуҷайраҳои бунёдии мағзи сари инсонҳои калонсол таҳти таъсири нейронҳои махсус қарор доранд, ки метавонанд пайдоиши ҳуҷайраҳои нави асабро суръат бахшанд ё суст кунанд.
Маълум аст, ки дар мағзи сари ширхӯрон нейронҳои нав метавонанд ба вуҷуд оянд. Бо вуҷуди ин, барои аз ҷониби ҷомеаи илмӣ ба таври пурра пазируфта шудани ин ҳақиқат муддати муайяне лозим шуд. Нейрогенези калонсолон, яъне пайдоиши нейронҳои нав дар мағзи сари шахси болиғ, асосан дар гиппокамп — яке аз марказҳои муҳими хотира — ва инчунин дар минтақаи субвентрикулярӣ, ки дар наздикии меъдачаҳои мағзи сар ҷойгир аст, рух медиҳад.
Як сол пеш муҳаққиқони Институти Каролинскаи Шветсия тавонистанд исбот кунанд, ки нейрогенези калонсолон на танҳо дар хояндаҳо, балки дар инсон низ ба амал меояд.
Маълум аст, ки нейронҳои нав бояд аз ҳуҷайраҳои махсуси бунёдӣ ба вуҷуд оянд. Аммо дар ин ҷо саволи мураккабе пеш меояд: ин ҳуҷайраҳо аз куҷо ва чӣ гуна мефаҳманд, ки мағзи сар ба нейронҳои нав ниёз дорад? Ҳуҷайраҳои бунёдӣ бояд маҳз дар вақти зарурӣ ва ба миқдори лозима фаъол шаванд. Пас, эҳтимол, барои идора кардани фаъолияти онҳо як навъ «маркази махсуси идоракунӣ» вуҷуд дорад. Аммо он дар куҷо ҷойгир аст ва чӣ гуна фаъолият мекунад?
Муҳаққиқони Донишгоҳи Дюк тавонистанд ба ин савол қисман ҷавоб пайдо кунанд. Онҳо дар мағзи хояндаҳо гурӯҳи махсуси нейронҳоро муайян намуданд, ки фаъолияти ҳуҷайраҳои бунёдии минтақаи субвентрикуляриро назорат мекунанд.
Ба гуфтаи Чай Гуо, ӯ ва ҳамкоронаш ҳанӯз дақиқ намедонанд, ки занҷири асабие, ки ин нейронҳоро бо ҳуҷайраҳои бунёдӣ мепайвандад, чӣ гуна сохта шудааст. Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон шубҳа надоранд, ки маҳз ҳамин нейронҳо тавассути сигналҳои худ метавонанд фаъолияти нейрогенезро идора кунанд.
Таҷрибаҳо панҷ сол идома карданд. Дар натиҷа, муҳаққиқон гурӯҳи ҳуҷайраҳоеро ошкор намуданд, ки ферменти ацетилхолинтрансфераза — моддаи барои истеҳсоли нейромедиатори ацетилхолин зарур — ро ба миқдори зиёд синтез мекунанд.
Ацетилхолин дар интиқоли сигналҳо байни асаб ва мушак иштирок намуда, барои фаъолияти низоми парасимпатикӣ ва марказҳои хотира низ аҳамияти муҳим дорад. Эҳтимол меравад, ки раванди нейрогенез низ бе иштироки он ба таври муқаррарӣ амалӣ намешавад.
Муҳаққиқон тавассути танзими фаъолияти ҳамин нейронҳо муайян карданд, ки ҳуҷайраҳои тавлидкунандаи ацетилхолин дар идоракунии ҳуҷайраҳои бунёдӣ нақши муҳим доранд. Ҳангоми фаъол кардани онҳо ҳуҷайраҳои бунёдӣ бештар ҳуҷайраҳои пешгузаштаи нейронҳоро ба вуҷуд меоварданд ва ҳангоми суст кардани фаъолияташон миқдори онҳо кам мешуд.
Натиҷаҳои ин таҳқиқот дар маҷаллаи илмии Nature Neuroscience нашр шудаанд.
Акнун дар назди олимон вазифаи муҳим — муайян кардани механизми идоракунии ҳуҷайраҳои бунёдӣ дар мағзи сари инсон — қарор дорад. Баъзе маълумотҳо нишон медиҳанд, ки фаъолияти ҳуҷайраҳои бунёдӣ метавонад таҳти таъсири сигналҳои допамин ва серотонин низ қарор дошта бошад. Аз ин рӯ, ацетилхолин эҳтимол ягона нейромедиаторе нест, ки дар ин раванд иштирок мекунад.
Таваҷҷуҳи афзояндаи олимон ба ин масъала бесабаб нест. Агар инсон омӯзад, ки фаъолияти ҳуҷайраҳои бунёдии мағзи сарро чӣ гуна идора кунад, дар оянда мумкин аст бо истифода аз онҳо талафоти нейронҳоеро, ки бар асари ҷароҳат, сактаи мағзи сар, бемории Алтсгеймер ва дигар бемориҳо ба вуҷуд меоянд, ҷуброн намуд.
Ва то он рӯз, як тавсияи муҳим ҳамоно боқӣ мемонад: асабҳои худро эҳтиёт кунед ва барои ҳифзи оромии рӯҳӣ мунтазам талош намоед. Саломатии асаб — яке аз калидҳои умри дароз ва зиндагии солим аст.