Гоҳо баъзеи моро он чиз асабонӣ мекунад, ки нозири маҳалла, ки мехоҳад бо шаҳрвандони ҳудуди вобасташудааш шинос шавад, ҳангоми хонагардӣ бо узрхоҳӣ мепурсад: дар ин манзил чанд нафар зиндагӣ мекунад, кӣ ба қайд гирифта шудаасту кӣ ҳанӯз не ва чаро?

Табиист, ки ӯ хоҳиш мекунад шиноснома ва дигар ҳуҷҷатҳоро нишон диҳанд ва ҳамзамон дар дафтарчааш қайдҳо мекунад. Хулоса, ин як тартиби оддӣ ва маъмулӣ.
Аммо, мутаассифона, инро худи кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ низ эътироф мекунанд: бисёр вақт чунин санҷишҳо, муқоисаи шиносномаҳо бо дафтари ҳавлӣ ва ҳар гуна хонагардӣ танҳо барои иҷрои расмият гузаронда мешаванд. Солҳои зиёд дар оилае, ки мо шартан Эргашевҳо меномем, низ айнан ҳамин тавр буд.
Аз панҷрӯзагӣ дар он хона духтараки дилрабое зиндагӣ мекард, ки ӯро низ шартан Наргис меномем. Ӯ дар таваллудхонаи яке аз шаҳрҳои Тоҷикистони бародар, ки он рӯзҳо дар оташи ҷанги шаҳрвандӣ месӯхт, ба дунё омада буд. Пас аз таваллуд ӯро ба Тошканд, ба яке аз маҳаллаҳои Чилонзор, назди хешовандони модараш оварданд. Ин воқеа соли 1992 рӯй дода буд.
Ҳама чиз хуб буд. Соли 1999 мисли ҳамаи ҳамсолонаш, бори аввал ба синфи якум рафт. Дар мактаб ҳам ҳама чиз хуб буд. Ӯ аъло мехонд ва ҳатто пай намебурд, ки солҳо чӣ гуна мегузаранд. Дар рӯзномааш ҳамеша баҳои баланд, дар хона дар ҷойҳои намоён дипломҳо, ифтихорномаҳо ва шаҳодатномаҳои муваффақияти ӯ дар олимпиадаву озмунҳои фаннӣ, инчунин дастовардҳои варзишӣ ва мусиқӣ. Хулоса, дар пеши ин духтари болаёқат ва зебо ояндаи дурахшон намоён буд. Зиндагии бобарор дошт ва агар як ҳодисаи ғайричашмдошт намешуд...
Баҳорон, вақте синфи нӯҳум ба охир мерасид, аз ҳамаи хонандагон хоҳиш карданд, ки шаҳодатномаи таваллуд ва нусхаи онро биёранд. Дар хонаи Эргашевҳо ҳамон рӯз саросемагӣ ба вуҷуд омаду ба ҷустуҷӯи ин ҳуҷҷати ношинос даромаданд.
– Ин боз чист? Ман ҳеҷ гоҳ чунин шаҳодатномаро надидаам! Аслан он чӣ хел мешавад? Падарат онро куҷо мондааст? – бо ваҳм мепурсид модар ва анбӯҳи коғазу расидҳои кӯҳнаро, ки аз замонҳои номаълум нигоҳ дошта мешуданд, тагурӯ мекард.
Хоҳари оромтабиаттари ӯ – холаи Наргис – дарҳол ба Русия занг зад. Падари духтарро ҳанӯз аввали соли 1992 ҳамсабақони собиқаш, ки он ҷо ҷойи хуб ёфта буданд, барои дарёфти ризқу рӯзӣ ба Русия даъват карда буданд.
Аҷибаш он буд, ки падари чилу панҷсолаи зоҳиран кордон, тоҷири муваффақ ва соҳиби чанд корхонаи сердаромади соҳаҳои гуногун дар минтақаи миёнаи Русия, ба саволи чунин ҳуҷҷати барои зиндагии духтараш зарур посухи нофаҳмо дод:
– Аз ман чӣ мехоҳед? Ман барои худи шумо пул кор карда истодаам! Барои ҳар гуна гапҳои беҳуда вақт надорам, – ба телефон дод зад ӯ, гӯё бо ҳамин роҳро ба ҳамаи саволҳои минбаъда баст. – Ёд надорам, он вақт ба ин кор ман машғул набудам, ба назарам...
Ин буд тамомгапи сарвари амалан ғоиб ва  рӯирост бигӯем, бемасъулияти оила. Баъд ҳоло чӣ бояд кард: на он ду зани калонсол медонист ва на хонандаи шонздаҳсола.
Дар мактаб бошад, ҳар рӯз шаҳодатнома талаб мекарданд. Наргиси бечора, мисли моҳии хомӯш дар об, танҳо даҳон мекушоду нафас мегирифт, вале намедонист чӣ бигӯяд.
Пас аз даъватҳои такрорӣ ва ҳатто навиштаҳои илтиҷоомез на шаҳодатномаи таваллуд расид ва на яке аз волидон ба мактаб ҳозир шуд. Ниҳоят роҳбари синф маҷбур шуд худаш ба хонаи Эргашевҳо равад. Баъди суҳбат ӯ фаҳмид, ки дар ин нӯҳ сол дар паси миз хонандаи пешқадам, дӯстдоштаи омӯзгорон ва ифтихори мактабе нишастааст, ки дар тамоми умраш ҳуҷҷати тасдиқкунандаи таваллуди худро надоштааст. Ва аз ин ба даҳшат афтод.
Роҳбари синф, ки на танҳо таҷрибаи омӯзгорӣ, балки таҷрибаи зиндагӣ низ дошт, ба ҷустуҷӯи роҳи ҳалли ин гиреҳ даромад. Аввал умед баст, ки номи кӯдак дар шиносномаи модар сабт шудааст. Ҳама якҷоя диданд – ҳеҷ сабте нест! Баъд дафтари ҳавлӣ варақгардон карда шуд. Дар он ҷо низ аз мавҷудияти Наргис дар ҳаёт нишоне набуд.
 Ғайр аз ин, модар ба омӯзгор шиносномаи шаҳрвандии Русияро, ки ҳамчун шаҳрванди собиқи Иттиҳоди Шӯравӣ онро гирифта буд, инчунин гувоҳномаи шаҳрванди хориҷии муқими Ӯзбекистон, ба истилоҳ «иҷозаи истиқомат»-ро, ки аз ҷониби шуъбаи раводид ва бақайдгирии ноҳия дода шуда буд, нишон дод. Дар ин ҳуҷҷатҳо низ ишорае набуд, ки ӯ духтар дорад.
Умеди охирин ин буд, ки шояд маълумот дар бораи духтар дар бойгонии шуъбаи шиносномадиҳии ноҳия нигоҳ дошта шавад. Аммо аз рафтани омӯзгори бовиҷдон, ки қарор дода буд корро то натиҷаи мантиқӣ расонад, ҳамроҳи модари Наргис ба ин муассисаи давлатӣ низ мурод ҳосил нашуд: он ҷо ҳам аз духтар ҳеҷ асноде набуд.
Ба ҷойи ин ногаҳон маълум гардид, ки оила тақрибан шаш сол пас аз омадан ба Тошканд дар суроғаи ҳозира ба қайд гирифта шудааст. Ғайр аз ин, тааҷҷубовар он буд, ки бақайдгирӣ бе варақаи омадан анҷом ёфтааст, ки худ вайронкунии ҷиддии дастурамали бақайдгирии шаҳрвандони хориҷӣ дар маҳалли истиқомат аст.
Роҳбари синф ҳамаи инро ба директори мактаб нақл кард. Машваратҳо бо шуъбаи маорифи ноҳия, раёсати маорифи шаҳр ва дигар сохтору идораҳои Вазорати маорифи халқ оғоз шуданд. Суҳбатҳо маъмулан дар бораи он мерафт, ки ба Наргис чӣ гуна ҳуҷҷати дахлдори таҳсилоти мактабӣ дода шавад.
Маълум буд, ки тибқи дастурамалҳои мавҷуда бе шиноснома ин кор имкон надорад. Танҳо дар сурате, ки хонанда ҳанӯз ба синни шонздаҳ нарасида бошад, шаҳодатномаи хатми мактабро бо пешниҳоди шаҳодатномаи таваллуд додан мумкин буд. Дигар роҳро санадҳои меъёрӣ пешбинӣ намекарданд.
 Директори мактаб ҳанӯз бо сабр интизор буд, ки шогирди дӯстдоштаашон ягон ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсияташро, ки ба талаботи дастурамалҳо ҷавоб диҳад, меорад. Аммо интизорӣ натиҷа надод. Ӯ маҳзунона маҷбур шуд танҳо як маълумотнома диҳад: дуруст аст, ки он муҳр дошт, аммо он коғаз чандон беэътибор  набуд. Дар он навишта шуда буд, ки фалонӣ дар соли фалон ба мактаби фалон дохил шуда, соли фалон синфи нӯҳро бомуваффақият хатм кардааст.
Директори мактабро фаҳмидан мушкил. Қоидаҳо, дастурамалҳо ва санадҳои меъёрии сершумори маъмурӣ аз ҳар гуна рӯйи хотир воло, махсусан вақте ки ба касе на танҳо риоя, балки назорати қатъии иҷрои онҳо аз ҷониби ҳамаи кормандони муассисаи тобеаш супурда шудааст. Агар мо дар кишвари худ тартиб хоҳем, албатта, ҳамин тавр ҳам бояд бошад.
Бо чунин маълумотнома Наргис натавонист таҳсилашро дар литсейи назди Донишгоҳи техникӣ, ки ҳамагӣ ду истгоҳ онсӯтар аз маҳаллаи онҳо воқеъ буд ва ӯ орзуи хонданро дар он ҷо дошт, идома диҳад. На соли дигар чизе тағйир ёфт ва на ду сол баъд.
Мегӯянд, ки бало танҳо намеояд. Ногаҳон модар бемор шуд. Маълум гардид, ки ӯ гирифтори саратони хавфнок аст. Шояд аз ғаму ташвиши он ҳуҷҷати ба назар хурд, вале дар асл сарнавиштсоз, ки сари вақт гирифта нашудааст ва ба девори гузарнопазир дар роҳи зиндагии духтараш табдил ёфт, шояд аз сабаби дигар. Инро ҳатто табибон ҳам на тасдиқ карда метавонистанд ва на рад.
Аз Тоҷикистон низ хабари умедбахш намеомад. Аз суҳбати телефонӣ бо як нафар хеши дур маълум шуд, ки мудири идораи маҳаллии сабти асноди ҳолати шаҳрвандӣ ҳар дафъа дар посух ба пурсишҳо барои ҳуҷҷати Наргис як чиз мегуфт: рӯзи душанбе биёед, …чоршанбе биёед, шоми ҷумъа биёед. Аммо дар ҳамон вақтҳое, ки худаш таъин мекард, дар ҷойи кор ҳозир намешуд.
Дар сафари охирини хешовандон ба ин идора ӯ ҳатто гуфт:
– Бигузор, худаш биёяд, тартиб ҳамин аст!
Инро шунида, модари содае, ки ду моҳ боз аз бемории вазнин сарашро бардошта наметавонист, базӯр гуфт:
– Хуб, Наргис, худат барои ҳуҷҷатҳоят рав. Ту дигар калон шудаӣ. Барои ман хавотир нашав, ҳоло хеле беҳтарам.
Аммо чӣ гуна бе шиноснома рафтан мумкин буд? Боз ба давлате, ки барои гузаштан аз сарҳад шиносномаи хориҷӣ лозим аст!
Ҳаёти модар ба сафари Наргис ба диёре, ки дар он таваллуд шуда, ҳамагӣ панҷ рӯз зиндагӣ карда буд, вафо накард. Камтар аз як моҳ пас ӯ аз дунё гузашт.
Маросимҳои азодорӣ қариб як сол идома ёфт.
Фоҷиа дар он буд, ки вақте мушкили Наргис ошкор шуд, дар роҳаш касе пайдо нагардид, ки ба таври дуруст фаҳмонад, маслиҳат диҳад ва бигӯяд: ҳуҷҷатгузории шахсе, ки аз таваллудаш шонздаҳ сол гузаштааст, аз куҷо ва чӣ гуна оғоз мешавад, он ҳам дар хориҷи кишвар. Ба ибораи дигар, касе пайдо нашуд, ки меъёрҳои маъмурии моро дақиқ донад.
Шояд фикр кунед, ки кадоме аз шахсони масъул тартиби муқарраршударо вайрон кардааст? Метавон гуфт, ки ҳар кас дар ҷойи худ комилан мувофиқи дастурамалу муқаррарот амал мекард.
Корманди шуъбаи шиносномадиҳӣ гуфт, ки бо шиноснома, дафтари ҳавлӣ ва ризоияти нотариалии соҳиби хона биёянд, он гоҳ ба қайд мегирем.
Директори мактаб, ҳарчанд аз ҳоли хатмкунандааш сахт ғам мехӯрд ва ба ӯ дилсӯзӣ мекард, тибқи қонун танҳо метавонист маълумотномаи амалан беарзишеро дар бораи хатми синфи нӯҳ диҳад ва баъд вазифаи худро анҷомёфта ҳисобад.
Нозирони риояи ҳуқуқ, ки дар гуфтугӯйи рӯзмарра онҳоро нозири маҳалла меноманд, низ аз мушкили Наргис хуб огоҳ буданд. Онҳо ҳангоми «рейд»-ҳои навбатӣ аз назди хонаи Эргашевҳо канора мегузаштанд. Шукр, ки ба оила даъво намекарданд, ҳарчанд, агар росташро гӯем, мувофиқи ҳарфи қонун метавонистанд Наргиси акнун болиғро ҳатто бинобар моддаи Кодекси маъмурӣ ва ё Кодекси ҷиноӣ ба ҷавобгарӣ кашанд.
Наргис ҳеч гоҳ аз зиндагӣ шикоят намекард ва дар бораи мушкилоти худ чизе намегуфт. Тарбияи ӯ ҳамин гуна буд. Аз ҷиҳати моддӣ низ ҳеч гоҳ танқисӣ накашид: падар пайваста пули зиёд мефиристод ва он барои зиндагии осудааш кофӣ буд. Аз ин рӯ, ӯ маҷбур набуд барои таъмини рӯзгор дар ҷое кор кунад. Воқеан, бе шиноснома ва бе қайди ном пайдо кардани кори расмӣ низ хеле душвор буд.
Аммо ӯ мехост хонад. Хеле мехост. Ба ҳамсолон ва ҳамсинфони собиқаш, ки литсей, техникум, донишгоҳ ва донишкадаҳоро хатм мекарданд, бо ҳавас менигарист, гарчанде баъзе аз онҳо дар мактаб аз ӯ хеле бадтар мехонданд.
Маълум аст, ки дар ҳаёт одамони нек низ дучор мешаванд. Ҳатто зиндагии торик ҳам ҳамеша комилан бесамар намемонад. Пас аз анҷоми азодории модар, чун ба ҳар духтари болиғ, ба хонаи онҳо низ хостгорҳо омадан гирифтанд. Аммо ҳар дафъа хола ростқавлона мефаҳмонд, ки арӯсшаванда бе шиноснома зиндагӣ мекунад, аз ҳамин сабаб таҳсил накардааст, модараш вафот кардааст, падараш ба Тошканд кам меояд ва дар зиндагӣ мушкилоти дигар низ зиёданд. Табиист, ки баъди чунин суханҳо хостгорҳо дигар намеомаданд.
Танҳо як ҷавони ҳамсоя, ки замоне дар як мактаб як синф боло таҳсил карда буд ва ӯро шартан Улуғбек меномем, аз мушкили Наргис хуб огоҳ буд. Ӯ падару модарашро розӣ кард, ки ба издивоҷаш бо Наргис дуо диҳанд.
Онҳо оиладор шуданд, ҳарчанд то имрӯз никоҳи расмӣ надоранд.
Чӣ тавр чунин шуд? Идораи масъул, табиист, бинобар набудани шиносномаи арӯс никоҳи онҳоро расмӣ накард. Онҳо маҷбур гардиданд танҳо бо никоҳи шаръӣ қонеъ шаванд. Аммо дар ин ҷо ҳам мушкил пеш омад. Дар се масҷиде, ки намояндагони домоду арӯс муроҷиат карданд, бо ишора ба набудани шаҳодатномаи никоҳи расмӣ аз хондани никоҳ даст кашиданд. Улуғбек ва падару модараш бошанд, исрор мекарданд, ки маросими никоҳ баргузор шавад.
Яке аз хешовандони Наргис ба ёд овард, ки собиқ имоми фалон масҷиде ҳаст, ки шояд розӣ шавад.
Рӯзе пеш аз тӯй собиқ имом ба хонаи Наргис омад. Ӯ хуб медонист, ки арӯс шиноснома надорад ва аз ин рӯ шаҳодатномаи никоҳи расмӣ ҳам нест. Аммо барои расмият ва бештар барои гӯши ҷамъомадагон пурсид:
– Ақди никоҳ кардед?
Касе ҷавоб дод:
– Албатта.
Ва мулло бо виҷдони ором ба иҷрои вазифааш шурӯъ кард.
Аммо дар ин маросим боз шахси хеле дақиқкоре низ ҳозир буд. Ӯ шубҳа кард, ки чизе намерасад, зеро шаҳодатномаи ақди никоҳ нишон дода нашуд. Одатан, агар никоҳ дар хона хонда шавад, пеши мулло бояд нусхаи аслии чунин ҳуҷҷат ва шиносномаҳои домоду арӯс бошад. Дар ин ҷо бошад, ягон ҳуҷҷат пешниҳод нашуд. Гӯё як амали пинҳонӣ бошад.
Пас аз тӯй он шахс, ки маълум шуд, нозукиҳои ҳуқуқро хуб медонист, ба хонаи онҳо омад. Ӯ бо нияти хайр аввал аз Улуғбек, баъд аз Наргис пурсид, ки асли воқеа чист. Бо фаҳмидани вазъият даҳшати ботинии худро фурӯ бурду ихтиёран ба ҳалли ҷиддии ин мушкил оғоз кард.
Сафари аввал ба шуъбаи консулии сафорати Тоҷикистон дар Тошканд анҷом ёфт. Дар аввал чунин менамуд, ки вазъият тамоман роҳи ҳал надорад. Тибқи қонун ҳар гуна дархост ё аризаро танҳо шахсе дода метавонад, ки ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсият дорад. Дар ҳолати истисноӣ намояндаи ваколатдор аз миёни хешовандони наздик ё шиносон метавонад ин корро анҷом диҳад, аммо ваколати ӯ бояд бо тартиби муқарраргардида тасдиқ шуда бошад. Яъне ваколатнома лозим аст, ки онро нотариус боз ҳам танҳо бо пешниҳоди шиноснома тартиб медиҳад.
Дар ин ҳолат дипломатони шуъбаи консулии сафорати Тоҷикистон воқеан ҷавонмардӣ нишон доданд. Онҳо ба ягон дастурамал такя накарданд, онро ба худ ниқоб нанамуданд ва пушти он пинҳон нашуданд. Аризаро барои дарёфти ҳуҷҷат, яъне шаҳодатномаи таваллуд, аз Улуғбек қабул карданд ва ӯро ҳамчун хешованди наздик нишон доданд.
Барои дарёфти ин ҳуҷҷат тақрибан якуним сол вақт сарф шуд. Чаро ин қадар тӯлонӣ? Аввалан, ҳуҷҷатҳои консулӣ дар ҳеч кишвар зуд омода намешаванд. Аризаҳо дар сафорат почтаи навбатии дипломатиро интизор мешаванд ва ин равуо зуд-зуд нест. Дар Вазорати корҳои хориҷӣ низ ҳуҷҷат аз дасти чанд роҳбари дахлдор, дар ин маврид аз раёсати консулӣ мегузарад. Баъд бо номаи илова ба вазорат ё идораи дахлдор, дар ин маврид ба Вазорати адлия фиристода мешавад.
Ин идора низ, бешубҳа бе шитоб, бо тартиб масъаларо меомӯзад. Сипас ариза бо номаи илова ба поён – ба вилоят, шаҳр, ноҳия ва ниҳоят ба иҷрокунандаи мушаххас фиристода мешавад.
Эҳтимол дар ҳамин марҳила мудири идораи ноҳиявии сабти ҳолати шаҳрвандӣ, ки дар боло ёд шуд, дигар ба дархости Вазорати корҳои хориҷӣ бо ваъдаҳои «фардо» ҷавоб надод ва воқеан ба ҳалли масъала шурӯъ кард. Аммо маълум гардид, ки на тирамоҳи соли 1992, вақте Наргис таваллуд шуд ва на дар тамоми соли 1993 ба шаҳрванде бо насаби Эргашев барои таваллуди духтар шаҳодатнома дода нашудааст.
Ба гуфтаи мудир, дар он солҳо Наргис ном тифлон буданд, вале онҳо кӯдакони дигаре буданд, ки ҳоло калон шудаанд. Баъзеашонро ӯ шахсан мешинохт.
Ҳамаи инро ӯ дар ҷавоб ба раёсати адлияи вилоят навишт. Аммо бояд эътироф кард, ки дар он идора ҳам ба дархости Тошканд хушку расмӣ муносибат накарданд. Аз мудири САҲШ талаб карданд, ки таваллудхонаҳоро, ки хушбахтона дар ноҳия ҳамагӣ дуто буданд ва дар ин солҳо шумораашон зиёд нашуда буд, аз назар гузаронад ва сабтҳои дафтари таваллудро тафтиш кунад.
Ва, воқеан, мӯъҷиза рӯй дод! Дар яке аз таваллудхонаҳо сабте ёфт шуд, ки тасдиқ мекард: 21 сентябри соли 1992 дар оилаи Эргашевҳо «кӯдаки ҷинси занона, қадаш 55 сантиметр ва вазнаш 3,3 килограмм» ба дунё омадааст. Дар ҳамон ҷо имзои норавшани касе низ буд, ки гӯё тасдиқ мекард, ки маълумотнома ба волидон дода шудааст.
Албатта, худи таваллудхона дастурамалро вайрон карда буд: он вақт модари хушбахтро бо тифл бе сабти шаҳодатномаи таваллуд ба хона ҷавоб дода буд.
Пас аз бисту панҷ сол сардухтури таваллудхона, ки дархости расмии идораи ноҳиявии САҲШ-ро гирифта буд, эҳтимол бо масъулони тандурустии ноҳия ва онҳо дар навбати худ бо мақомоти болоӣ, ҳатто Вазорати тандурустӣ, машварат карда, нусхаи такрории маълумотномаи таваллуди кӯдакро бо ҳамон маълумотҳо тартиб доданд.
Дар асоси ҳамин ҳуҷҷати муҳим идораи ноҳиявии САҲШ ниҳоят ба Наргиси ранҷкашида шаҳодатномаи деринтизори таваллудро дод ва мавҷудияти ӯро дар сайёраи Замин расман қонунӣ гардонд.
Баъд, эҳтимол, ин ҳуҷҷати барои ӯ ва ҳамсараш бебаҳо тавассути почтаи махсус аввал ба вилоят, аз он ҷо бо занҷираи идорӣ ба Вазорати адлия ва баъд ба Вазорати корҳои хориҷӣ фиристода шуд. Аз он идораи бонуфуз ҳуҷҷат бо почтаи дипломатӣ ба Тошканд расид. Аз ҳамин сабаб аз рӯзи супурдани дархост то аз ҳамаи марҳилаҳо гузаштани ҳуҷҷат тақрибан якуним сол сипарӣ шуд.
Дар Тошканд бошад, зиндагии қаҳрамонони мо бо роҳи худ идома дошт. Дар ин муддат Наргис ва Улуғбеки хушбахт соҳиби духтар шуданд. Наргис ҳоло мисли хоби сиёҳ ба ёд меорад, ки ҳангоми ҳомила барои ба қайд гузоштан дар дармонгоҳи ноҳиявӣ ба чӣ қадар мушкил рӯ ба рӯ шуд. Сардухтур иҷозат дод, ки ӯ метавонад мунтазам аз муоина гузарад, аммо бе расмӣ кардани корти мубодила. Танҳо дар моҳи ҳафтуми ҳомила, вақте дигар таъхир кардан мумкин набуд, бо маълумотномаи маҳалла, ки дар он эҳтиёткорона «муваққатан шиноснома надорад» навишта шуда буд,  сардухтури дармонгоҳ иҷозат дод корти мубодила тартиб дода шавад.
Дар таваллудхона ҳам роҳи созиш ёфтанд ва маълумоти шиносномаро аз ҳуҷҷати боварибахши  Улуғбек гирифтанд.
Улуғбеки сархуш аз бахт баъдтар ба ман нақл мекард, ки рӯзи дигар, баъди дарёфти маълумотномаи таваллуди ҳамсараш, бо шиносномаи худ ба идораи ноҳиявии САҲШ шитофт, то барои духтарчааш шаҳодатномаи таваллуд гирад.
Дар ин ҷо, шояд, дигар монеае набуд. Модар шиноснома надорад – хуб, набошад. Мудири САҲШ, ростӣ, ба ёд овард, ки худи ӯ аввали соли гузашта никоҳи онҳоро бинобар набудани шиносномаи арӯс сабт накарда буд. Аммо кӯдак, шаҳрванди нави комилҳуқуқи Ӯзбекистон, ҳатман ба қайд гирифта шавад. Дар ин ҷо қонунҳои мо воқеан инсонпарваранд. Ин кор иҷро шуд!
Аз ҳамон вақт Улуғбек шаҳодатномаи таваллуди духтарашро мисли гавҳараки чашм нигоҳ медорад: онро дар муқоваи зебо гузошта, дар қуттии хушрӯе нигоҳ медорад, то ки тасодуфан...
Баъд чӣ шуд? Пас аз гирифтани шаҳодатномаи деринтизори таваллуд Наргис бо ҳамроҳии ҳамон шахси хирадманд ба шуъбаи консулии сафорати Русия дар Ӯзбекистон муроҷиат кард.
Ӯ наметавонист шаҳрванди Тоҷикистон гардад, зеро омили асосӣ дар он ҷо мансубияти шаҳрвандии волидони кӯдак аст ва ҳам маҳалли таваллуд ба назар гирифта мешавад. Волидони Наргис ҳангоми таваллуди ӯ шаҳрвандони Иттиҳоди Шӯравӣ буданд ва баъдтар шаҳрвандии Русияро гирифтанд.
Бо ҳамин сабаб ӯ наметавонист ба шаҳрвандии Ӯзбекистон ҳам даъво кунад. Тибқи Қонуни Ӯзбекистон «Дар бораи шаҳрвандӣ», шаҳрвандии ҷумҳурӣ метавонад ба шахсоне дода шавад, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ таваллуд шудаанд, ба шарте ки ақаллан яке аз волидон шаҳрванди Ӯзбекистон бошад.
Бо назардошти он ки падари Наргис шаҳрванди Русия буд, ба ӯ шиносномаи хориҷии шаҳрванди Русия дода шуд. Шуъбаи маҳаллии расмикунонии шаҳрвандӣ ва муҳоҷират бошад, ба ӯ гувоҳномаи шаҳрванди хориҷии доимии муқими Ӯзбекистонро дод.
Ҳамин тавр саргардонии ҳамдиёри мо, ки беш аз сӣ сол дар миёнамон бе ҳуҷҷати шахсӣ зиндагӣ кард, анҷом ёфт.
Саволи табиӣ ба миён меояд: чаро ман ин ҳодисаро ин қадар муфассал нақл кардам? Бадбахтӣ дар он аст, ки ин воқеа ягона нест.
Чанде пеш дар яке аз шабакаҳои иҷтимоӣ саволи модаре, ки гӯё шахси маълумотнок буд, маро ба ҳайрат овард. Ӯ мепурсид: оё дуруст аст, ки кӯдаке, ки ҳанӯз шаҳодатномаи таваллуд надорад, бояд ҷарима супорад?
Модарро он чиз ба ташвиш намеовард, ки кӯдак шаҳодатномаи таваллуд надорад ва ин дер ё зуд дар зиндагии ӯ мушкилоти зиёдеро ба вуҷуд меорад. Ӯро танҳо миқдори ҷарима ташвиш медод.
Ҷаримаҳо, воқеан, кам нестанд. Онҳо дар Кодекси Ҷумҳурии Ӯзбекистон дар бораи ҷавобгарии маъмурӣ пешбинӣ шудаанд. Агар қонунвайронкунӣ такроран содир шавад, моддаҳои Кодекси ҷиноӣ татбиқ мешаванд, ки ин дуруст аст.
Аз овони кӯдакӣ дар ҳар яки мо бояд ҳисси масъулият нисбат ба ҳуҷҷатҳои тасдиқкунандаи шахсият тарбия карда шавад: ҳам ҳуҷҷатҳои худ, ҳам фарзандон, наздикон ва ҳатто шиносон. Мо охир дар беша ё ҷазираи беодам зиндагӣ намекунем, ки шояд он ҷо то имрӯз дар бораи ҳуҷҷатҳои шахсӣ чизе нашунида бошанд ва эҳтимол ба онҳо ниёз ҳам набошад. Аммо ба мо, шаҳрвандони қонунпазири кишвари мутамаддин, онҳо ҳатман лозиманд.
Дар ҳамин робита падарамро ба ёд меорам. Ӯ коргари одии заводи «Кинап»-и Самарқанд буд. Ин корхонаи мудофиавӣ буд ва дар он тартиботи хеле ҷиддӣ амал мекард. Ҳоло маълум шудааст, ки завод дар татбиқи барномаи кайҳонии Иттиҳоди Шӯравӣ ва истеҳсоли мушакҳои машҳури байниқитъавӣ саҳми назаррас гузоштааст.
Ба бисёре аз коргарон, аз ҷумла ба падарам, иҷозати дараҷаи якум дода шуда буд. Нақша ё ягон коғази дигарро бо муҳри «махфӣ» гирифтӣ, коратро анҷом деҳ, ҳуҷҷатро ба шуъбаи махсус супор ва танҳо баъд ба хӯрокхӯрӣ ё ҷаласаи кумитаи ҳизбӣ рав.
Падарам ба ҳуҷҷатҳои шахсии мо муносибати махсус ва эҳтиёткорона дошт. Вақте фарзандон таваллуд мешуданд, мо даҳ бародару хоҳар будем, аввал худаш ба шӯрои деҳа мерафт ва барои онҳо шаҳодатномаи таваллуд мегирифт. Маро аз даҳсолагӣ, ҳамчун писари калонӣ, барои гирифтани шаҳодатномаи бародарону хоҳарон ба идораҳо мефиристод.
Пас аз нишон додани ҳуҷҷат ба маъмурияти таваллудхона, онро бодиққат дар сандуқчаи кӯҳнаи чӯбин мегузошт. Дар он ҷо ҳуҷҷатҳои ҳамаи аъзои оилаи калони се насли мо нигоҳ дошта мешуданд. Ҳеч кас ҳақ надошт бе иҷозати ӯ чизеро аз он ҷо бигирад. Агар ба касе ҳуҷҷате лозим шавад, ба падарам муроҷиат мекард. Ӯ сандуқчаро аз қаъри сандуқи боз ҳам қадимтар мебаровард, ҳуҷҷати лозимро меёфт ва таъкид мекард, ки баъди истифода боз ба худи ӯ баргардонанд.
***
Бо баъзе мулоҳизаҳо дар ин воқеаи комилан ҳақиқӣ номи Наргис ва ҳамсараш тағйир дода шудаанд. Он чизе, ки рӯй дод, бояд барои ҳамаи волидон, на танҳо барои калонсолон, балки барои насли ҷавони мо ҳам дарс гардад.
 
Раҳимҷон СУЛТОНОВ.