Дар доманаи кӯҳҳои Нурато мавзеъҳое ҳастанд, ки табиат ва таърих гӯё дар як саҳна ба ҳам омадаанд. Сангҳои хомӯш қиссаҳои ҳазорсоларо нигоҳ медоранд, қалъаҳои қадима аз гузаштаи пурғановати сарзамин дарак медиҳанд, катибаҳои рӯйи санг аз зиндагии наслҳои пешин ҳикоят мекунанд.

Деҳаҳои Сойхурд, Эҷ (Сойкалон) ва Симбулоқ, ки дар ҳудуди маҳаллаи «Каттасой»-и ноҳияи Нурато ҷойгиранд, имрӯз ҳусни худро дигаргун месозанд. Дар ин ҷо роҳҳо мумфарш мешаванд, иншооти иҷтимоӣ қомат меафрозанд, барои варзишу истироҳати ҷавонон шароит муҳайё мегардад, шабакаҳои муҳандисӣ такмил меёбанд ва ҳамзамон барои ба гардиши иқтисодӣ ворид намудани имкониятҳои бузурги сайёҳии маҳалла замина гузошта мешавад.

Ободӣ аз роҳ оғоз мешавад

Барои деҳаи дурдасти кӯҳдоман роҳ танҳо роҳи рафтуомад нест. Роҳ – пайванди деҳа бо марказ, бозор, муассисаи таълимӣ, маркази тиббӣ ва дигар хидматрасониҳост. Роҳи хуб ҳамчунин шарти муҳими рушди соҳибкорӣ ва сайёҳӣ мебошад.

Аз ҳамин нуқтаи назар, мумфарш гардидани 2,4 километр роҳ дар деҳаи Симбулоқ бо маблағи 1 миллиарду 600 миллион сӯм рӯйдоди одӣ нест. Лоиҳа аз ҳисоби маблағҳои буҷаи ташаббус амалӣ шудааст. Яъне сокинон масъалаи муҳимтарини маҳалли худро муайян карда, барои ҳалли он ташаббус нишон додаанд. Маҳз ҳамин ҷиҳати буҷаи ташаббус аҳамияти иҷтимоии онро бештар мекунад. Вақте аҳолӣ дар интихоби лоиҳаҳо фаъолона иштирок мекунад, маблағгузорӣ ба мушкилоте равона мешавад, ки ба зиндагии ҳаррӯзаи мардум бевосита таъсир мерасонанд.

Дар Симбулоқ роҳи нав на танҳо рафтуомади сокинонро осон мекунад. Он барои рушди иқтисодии деҳа низ шароити бештар фароҳам меорад. Зеро ҳар як сайёҳ пеш аз ҳама ба масъалаи дастрасӣ, роҳ ва бехатарии ҳаракат таваҷҷуҳ мекунад. Бинобар ин, роҳсозӣ дар чунин ҳудуд метавонад ҳамзамон як сармоягузорӣ ба сайёҳӣ низ бошад.

Дар деҳаи Сойхурд низ чунин раванд идома дорад. Барои мумфаршгардонии 2,8 км роҳи деҳа 1 миллиарду 800 миллион сӯм ҷудо шудааст ва то охири сол анҷом додани корҳо пешбинӣ шудааст. Ин иқдом метавонад яке аз масъалаҳои муҳими инфрасохтории маҳалро ҳал намояд.

Иншооти иҷтимоӣ – сармоя ба инсон

Рушди маҳалла танҳо аз роҳу барқ ва дигар инфрасохтор иборат нест. Агар муҳити зист барои зиндагӣ муносиб бошад, вале барои ҷавонон имкони варзиш, фароғат ва рушди қобилиятҳо маҳдуд бошад, рушди ҳудуд комил ҳисобида намешавад.Аз ин рӯ, бунёди иншооти варзишӣ дар деҳоти маҳаллаи «Каттасой» аҳамияти хос дорад. Дар деҳаи Эҷ соли гузашта дар натиҷаи ғолибият дар буҷаи ташаббус мини-стадион бо маблағи 1 миллиарду 500 миллион сӯм сохта шуд. Барои деҳае, ки дар муҳити кӯҳ ҷойгир аст, чунин иншоот метавонад маркази муҳими ҷамъиятӣ гардад. Ҷавонон на танҳо имкони машғул шудан ба варзишро пайдо мекунанд, балки дар атрофи майдони варзишӣ муҳити солими иҷтимоӣ ташаккул меёбад.

Имрӯз дар ҷомеа ба масъалаи ташкили дурусти вақти холии ҷавонон таваҷҷуҳи зиёд дода мешавад. Варзиш яке аз самтҳои самараноки ин кор аст. Майдони варзишӣ танҳо як иншооти одӣ нест, он метавонад мактаби ирода, интизом, дӯстӣ ва тарзи ҳаёти солим бошад.

Дар ҳамин деҳа соли ҷорӣ тибқи қарори Президент бо маблағи 2 миллиарду 500 миллион сӯм бинои нави маҳалла сохта шудааст. Бино ба талаботи муосир ҷавобгӯ буда, фаъолияти мақомоти худидоракунии маҳалларо ба сатҳи нав мебарорад. Имрӯз маҳалла бояд танҳо ҷойи истиқомати мардум набошад. Он бояд муҳити муошират, ташаббус, ҳамкорӣ ва ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ бошад. Бинои замонавии маҳалла барои чунин муносибат заминаи зарурӣ фароҳам меорад.

Дар Сойхурд низ бо маблағи 1 миллиарду 600 миллион сӯм толори варзишии пӯшида сохта шудааст. Ин иншоот барои кӯдакон, наврасон ва ҷавонон имконияти бештар фароҳам оварда, метавонад ба маркази нави ҳаёти иҷтимоии деҳа табдил ёбад.

Барқ – шарти рушди иқтисодӣ

Яке аз самтҳои муҳими ободонии Сойхурд такмили шабакаи барқ мебошад. Дар масофаи 3 ҳазору 500 метр хати нави интиқоли барқ кашида шуда, насби се трансформатор пешбинӣ шудааст.

Барои аҳолии деҳот барқи устувор танҳо масъалаи маишӣ нест. Он барои рушди соҳибкорӣ, фаъолияти коргоҳҳо, хизматрасонӣ ва истифодаи технологияҳои муосир низ зарур мебошад. Имрӯз ҳатто коргоҳи хурди дӯзандагӣ,  нуқтаи хидматрасонӣ ё дигар намуди истеҳсолоти оилавӣ бе таъминоти боэътимоди неруи барқ фаъолияти самаранок дошта наметавонад.

Аз ин рӯ, рушди инфрасохтори барқӣ бояд ҳамчун қисми муҳими сиёсати иқтисодии маҳалла арзёбӣ шавад. Агар роҳ деҳаро бо бозор пайваст кунад, неруи барқ имконият медиҳад, ки дар худи деҳа истеҳсолот ба вуҷуд ояд.

Дӯзандагӣ – қадами муҳим дар роҳи шуғл

Дар деҳаи Сойкалон ба истифода додани сехи дӯзандагӣ боз як далели муҳим аст: ободонӣ бояд ба ҷойи кор ва даромади устувор табдил ёбад. Маҳз ҳамин масъала яке аз нишондиҳандаҳои асосии самаранокии рушди маҳалла мебошад.

Сойхурд – деҳае бо ояндаи сайёҳӣ

Муҳимтарин имконияти деҳаи Сойхурд дар он аст, ки ин мавзеъ танҳо бо масъалаҳои иҷтимоию иқтисодӣ маҳдуд намешавад. Табиат ва таърихи он имкониятҳои бузурги сайёҳӣ доранд.Дар ҳудуди маҳалла қалъаҳо, боқимондаҳои деворҳои бошишгоҳҳои қадима, катибаҳои рӯйи санг ва дигар нишонаҳои таърихӣ мавҷуданд. Манзараҳои кӯҳӣ ва муҳити табиии минтақа низ барои рушди экотуризм мусоид мебошанд.

Ин имкониятҳо имрӯз ба сиёсати нави рушди сайёҳии Нурато пайваст шуда, дар доираи қарори соли 2026 оид ба рушди вилояти Навоӣ, дар ҳудуди маҳаллаи «Каттасой» корҳои васеи ободонӣ ва рушди инфрасохтори сайёҳӣ пешбинӣ шудаанд.

Сертификат – на танҳо эътироф, балки масъулият

Супоридани сертификати «Деҳаи сайёҳӣ» ба раиси маҳаллаи «Каттасой» Орзумурод Рӯзиев аз ҷониби ҷонишини ҳокими вилояти Навоӣ Саъдулло Мирзоев рӯйдоди муҳим дар ҳаёти маҳалла мебошад. Ин сертификатро метавон ҳамчун эътирофи имкониятҳои мавҷуда арзёбӣ кард. Аммо ҳамзамон он масъулияти нав низ ба зиммаи маҳалла мегузорад. Зеро унвони сайёҳӣ танҳо вақте арзиш пайдо мекунад, ки пас аз он хидматрасонии воқеӣ ба вуҷуд ояд: роҳҳои қулай, ҷойҳои истироҳат, меҳмонхонаҳои оилавӣ, ғизои миллӣ, ҳунарҳои мардумӣ, роҳбаладони маҳаллӣ, маҳсулоти хотиравӣ ва иттилооти дақиқ дар бораи ёдгориҳо.

Аз мероси гузашта – ба иқтисоди оянда

Каттасой як хусусияти нодир дорад, дар ин ҷо мероси таърихӣ метавонад бо иқтисоди муосир ҳамоҳанг шавад. Мисолан, қалъаи қадима танҳо объекти таърихӣ нест. Агар он дуруст омӯхта ва ҳифз карда шавад, метавонад нуқтаи сайёҳӣ гардад. Катибаи рӯйи санг танҳо навиштаҷоти қадима нест. Он метавонад як қисми масири маърифатии сайёҳӣ бошад. Худи табиати кӯҳӣ бошад, метавонад барои сайёҳии экологӣ, пиёдагардӣ ва истироҳати оилавӣ истифода шавад.

Аммо барои ин кор бояд муносибати касбӣ вуҷуд дошта бошад. Ҳар як ёдгорӣ бояд ҳуҷҷатгузорӣ ва ҳифз шавад, роҳҳои расидан ба он бехатар бошанд, маълумоти таърихӣ дуруст пешниҳод гардад ва муҳити табиӣ аз зарари фаъолияти бесарусомони сайёҳӣ эмин нигоҳ дошта шавад.

Қувваи асосӣ – худи мардум

Дар ҳар як ободонӣ маблағ муҳим аст, аммо маблағ худ аз худ натиҷа намедиҳад. Омили асосӣ одамонанд. Соҳибкорони соҳибтаҷриба Нозил Набиев, Ҳайитбой Рӯзиев ва онҳое, ки дар ободонии маҳалла саҳм  гирифтаанд, чун Ҳамид Алимов, Орзумурод Рӯзиев, Суярқул Ҳайдаров,  Исмоил ва Искандар Турсуновҳо бо сипосномаҳои ҳокими ноҳия ва туҳфаҳои хотиравӣ сарфароз гардиданд. Қадрдонии чунин шахсон маънои бештар аз як маросими расмӣ дорад. Он нишон медиҳад, ки дар рушди маҳалла ҳамкории давлат, соҳибкор ва ҷомеа муҳим мебошад.

Фардои маҳалла чӣ гуна хоҳад буд?

Метавон гуфт, ки маҳаллаи «Каттасой» дар оғози марҳилаи нави рушд қарор дорад. Аммо корҳои анҷомёфта бояд оғози роҳи дарозтар бошанд. Қадами минбаъда бояд ба ҳам пайвастани ҳамаи имкониятҳо бошад: роҳ + инфрасохтор + варзиш + соҳибкорӣ + ҷойи кор + мероси таърихӣ + сайёҳӣ.

Агар роҳҳои нав бо масирҳои сайёҳӣ пайваст шаванд, иншооти варзишӣ бо ҳаёти ҷавонон, сехҳои хурд бо бозори фурӯш ва хонаҳои сокинон бо хидматрасонии сайёҳӣ ҳамоҳанг гарданд, натиҷаи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ чанд баробар бештар хоҳад шуд.

Ободонӣ бояд ба фардо хидмат кунад

Дар арафаи 35-солагии Истиқлоли давлатӣ ба истифода супоридани  иншоотҳои нав дар маҳалла рамзи як раванди васеътар аст: рушди ҳудудҳои дурдаст низ ба яке аз самтҳои муҳими ободонӣ табдил ёфтааст.

Роҳи 2,4 километраи Симбулоқ, мини-стадиони Эҷ, бинои нави маҳалла, толори варзишии Сойхурд, корҳои навсозии шабакаи барқ ва сехи дӯзандагии Сойкалон – ҳар кадоми онҳо дар алоҳидагӣ як лоиҳаанд. Вале дар маҷмӯъ онҳо як тасвири бузургро ба вуҷуд меоранд: тағйири муҳити зиндагӣ ва ташаккули имкониятҳои нави иқтисодию иҷтимоӣ.

Имрӯз аҳолии маҳаллаи «Каттасой» бо гузаштаи худ ифтихор мекунад, аммо фақат ба гузашта такя кардан кофӣ нест. Қимати воқеии мерос дар он аст, ки он барои насли имрӯз ва фардо низ хидмат кунад. Қалъаҳои қадима бояд ҳифз шаванд, то сайёҳон онҳоро бинад. Катибаҳои рӯйи санг бояд омӯхта шаванд, то таърих ба насли нав расад. Табиат бояд муҳофизат шавад, то рушди сайёҳӣ ба муҳити зист зарар нарасонад. Роҳҳо бояд обод шаванд, то одамон ва имкониятҳо ба ҳам наздик гарданд. Иншооти иҷтимоӣ бояд бунёд шаванд, то зиндагӣ дар деҳа танҳо имконпазир не, балки шоиста бошад.

Ба ҳамин маъно, ободии маҳаллаи «Каттасой» танҳо масъалаи имрӯз нест. Ин сармоягузорӣ ба фардост.Фардое, ки дар он деҳаҳои кӯҳдомани Нурато метавонанд на танҳо бо манзараҳои зебо ва таърихи қадима, балки бо иқтисоди фаъол, соҳибкории рушдёбанда, ҷавонони боғайрат, ҷойҳои нави корӣ ва хидматрасонии муосир маъруф бошанд.

Ӯзбакбойи Раҳмон,

хабарнигори «Овози тоҷик».

Вилояти Навоӣ.