НАЗАРЕ БА ТӮЙИ АРӮСӢ

Яке аз мавзуъҳои муҳиме, ки доимо мавриди таваҷҷуҳи мардуми мо мебошад, тӯйи арӯсӣ аст.

Мо назари худро нисбати баъзе паҳлуҳои ин масъала ба муҳокима мегузорем. Ин фақат як нуқтаи назар асту бас. Қабул ё рад намудани он дар ихтиёри шумост.
Ҷавонони мо аз қадамҳои аввал барои ҳарчи муваффақтар сурат гирифтани интихоби  ҳамсафари ҳаёти хонаводагӣ, ба як силсила меъёрҳое дучор меоянд, ки инсон бо риояи онҳо метавонад худро аз пешомадҳои гуногун ҳифз намояд. 
Солҳои охир қалинҳои беандоза, маросимҳои бемаънӣ ва риёкоронаи вобаста ба издивоҷи ҷавонон мардуми диёрамонро ба ташвиш овардааст. Мо – аҳли ин ҷамъият бояд якҷоя ин муаммоҳоро ҳал кунем ва дар ин бобат аз мерос ва таҷрибаи ғании гузаштагонамон низ истифода намоем.
Нисбати қалин Паёмбари Худо мефармояд: «Бобаракаттарин ва ё беҳтарини занон ҳамон заноне мебошанд, ки маҳрашон (қалинашон) камтар бошад». (Абдушарифи Боқизода. Фиқҳи исломӣ,  ба асоси  мазҳаби ҳанафӣ, ш. Душанбе, нашриёти «Эр-Граф», саҳ. 501). 
Тӯйи арӯсӣ дар ҳама замонҳо на фақат ифодакунандаи шодиву хурсандӣ аз пайвастани ду ҷавон ва маросими маданиву динӣ буд, балки аҳамияти махсуси тарбиявӣ низ дошт. 
Дар қарни XI Муҳаммад Ғаззолӣ фармуда буд: «Адаби аввал (дар никоҳ) валима (зиёфат, базм, тӯйи арӯсӣ) аст. Ва ин суннате аст муаккад (суннате, ки иҷрояш зарур аст)... Ва суннат аст даф задану никоҳ изҳор кардан ва бад-он шодӣ намудан, ки азизтарини халқ бар рӯи Замин одамиёнанд ва фатҳи боби офариниши эшон никоҳ аст. Пас ин шодӣ дар маҳалли хеш бувад. Ва самоу даф дар чунин вақт суннат аст... Пас никоҳ сабаби асли вуҷуд аст». (Кимиёи саодат, ҷилди 1, саҳ. 380, 392-393).
Асрҳои зиёд одамон тӯйҳояшонро дар доираи урфу одати маҳаллӣ ва дар чорчӯбаи қонунҳои ҷорӣ  мегузарониданд. Бояд таъкид кунем, ки дар чунин чорабиниҳо нақши дини бобоёнамон хеле бузург буд ва ҳаст. Ҳатто даврони сотсиализм, солҳои «атеистӣ» ин расму оинро  аз байн бурда натавонист. Ғайрирасмӣ ба қайд гирифтани никоҳ дар ташкилоти давлатӣ, ақд бастан (никоҳ кардан) бо роҳи шаръӣ, ки ҳеҷ замоне аз расму оини мардум дур набуд, иттифоқи байни зану шавҳарро қавӣ мегардонад, дар он сафо мебахшад ва эҳтироми ҷавонони ватанамонро нисбати дини бобоёнамон меафзояд. 
Арӯс рӯзи тӯй, баъди ақди никоҳ, бояд бо дуои падар ва наздиконаш, бо як  ҳусну латофат, зебоӣ, шарму иффат ва одоби шарқона аз хонаи волидайн ба хонаи шавҳар ботантана гуселонида шавад. Узр мехоҳем, аммо баъзан тасаввур мешавад, ки гӯё арӯс ба намоиши умум гузошта шуда бошад. Куҷост шарму иффати арӯсӣ? 
Албатта, домоду арӯс таҷрибаву дониши кофӣ надоранд ва ба ин масъала дахолати бевоситаи бузургони оила зарур аст. Калонсолон бояд ҷавононро зери назорат ва мавриди раҳнамоӣ қарор диҳанд ва онҳоро аз насиҳати худ баҳраманд созанд. Дар ин рӯзи муборак мо бояд фарзандонро ба худшиносиву худогоҳӣ даъват карда, азиз доштани меросу дини бобоёнамонро таъкид намоем, заминаи сазоворе барои ин гуна тӯйҳо омода созем. Мо таърихи ғание дорем, аз он бояд баҳраманд гардем. 
Халқи мо бо урфу одат, расму оин ва забони худ аз дигарон фарқ мекунад. Расму оини дигаронро эҳтиром менамояд, аммо қабули кӯр-кӯронаи онҳо ва умуман, пурра рӯ овардан ба фарҳанги бегона моро аз худшиносӣ дур месозад. Чаро арӯсони аврупоӣ ё ҷопонӣ либоси миллии моро намепӯшанд? Барои чӣ мардуми ҳинд ё чиноӣ тӯйҳои миллии худро аз байн набурдаанд? 
Ҳарчанд пӯшидани куртаи сафед ва либоси аврупоӣ дар доираи мӯди имрӯза аст, домоди ӯзбек, тоҷик, туркман ва ё дигар миллатҳои диёрамон бо ҷомаву сарпӯши миллӣ ва  миёнбанди гулдӯзӣ зебанда аст. Чаро ӯ либбоси миллӣ напӯшад? Ҷавонони мо бояд бо ифтихор либоси миллии худро дар бар кунанд ва муаррификунандаи анъанаи мардуми диёр бошанд.
Касро ҳамчунин ҳаракатҳои бемазмуни қатораи мошинҳо бо арӯсу домод ва дӯстонашон дар рӯзҳои тӯй ба ташвиш меорад. Ин амалҳо дар бисёр ҳолат бемантиқанд. Манзилҳое, ки соҳибҷашнҳо бо корвони меҳмонон мераванд, дар бисёр маврид лоиқи чунин эътибор нестанд. 
Баъзан дар давоми тӯй дар ресторанҳо беодобӣ нисбати арӯсу домод ба чашм мерасад, ё худи онҳо аз доираи адаб берун мераванд. Тӯй ба риёкорӣ, тӯёна ҷамъ кардан ва шаробнӯшӣ мубаддал мегардад. Миқдори даъватшудагон аз ҳад мегузарад. Меҳмонони нохонда ҳам  кам нестанд. Қисмате аз меҳмонон аз эътибор дур мемонанд.  Ғайри ин, даъватшудагон аз баландии овози мусиқиву суруд дар атрофи як миз бо ҳамдигар суҳбат карда наметавонанд. Дар бисёр маврид аз тӯй ҳаловати дилхоҳ гирифта намешавад. Баъзе аз даъватшудагон одобу маданияти меҳмониро намедонанд. Масалан, дар баъзе тӯйҳо агар дар аввал шашсад нафар меҳмон иштирок кунанд, баъди чанд дақиқа бо ҳар сабаб бисёриҳо базмгоҳро тарк мекунанд. Дар охири базм хешу табору дӯстони наздик  ва баъзан гурӯҳе аз бадмастон мемонанд. Мӯсафедони муҳтарам ва онҳое, ки сиҳҳатии хуб надоранд, парҳезгорон дар ин маъракаҳои пуршӯру пур аз риё иштирок намекунанд. Бояд фаромӯш накунем, ки онҳо низ хурсандиро мехоҳанд ва эътибори хосеро сазоворанд.
Амалҳои бо қошуқ ба якдигар хӯрондани торт ё яхмос аз тарафи арӯсу домод, ё ҳамроҳ рақс намудани онҳо дар саҳна ба одоби мардуми  мо хос нест.
Бингаред ба суруди тӯёнаи «Ёр-ёр» чӣ гуна ширину дилрабост, чунки он миллист ва ба анъана даромадааст. Ҳар фарди ҷамъият онро дӯст медорад. Сад афсӯс, суруду оҳангҳои тӯёнаи хоси мардуми мо торафт каму заифтар мегарданд.
Бигзор либоси арӯсу домод хоси мардуми маҳал бошад. Яъне намояндаи ҳар як вилояту ноҳия, ё деҳ бо либоси худ бошад. Дар тайёр намудани сару либоси арӯсу домод бояд ҳамчунин аз тикаҳои маҳаллӣ монанди алоча, сӯф, атлас, адрас, шоҳӣ, беқасаб ва дигар матоъҳои табиӣ ва кори гулдӯзону дӯзандагони маҳал истифода бурда шавад. 
Сиёсати ҳозира тарафдори он аст, ки тӯйи мардум зебову озода, орому осоишта, бе харҷу хароҷоти зиёдатӣ, дар давраи наздикон бе кибру риё ва бо амният гузарад.
Моро муяссар шуд, ки бо намояндагони қариб ҳама ноҳияҳои Сурхондарё ва бисёр вилояту шаҳрҳои ҷумҳуриамон дар ин мавзуъ суҳбат кунем. Маълум шуд, бисёрӣ хоҳони тӯйҳои соддаву озода ва камхарҷанд. Аммо як қисмати хурди онҳо ба ин амал мекунанд. Дигарон дар доми баҳсу кибр ва намоишкорӣ тӯйҳои худро мегузаронанд.
Агар ба таърих муроҷиат намоем, мебинем, ки бузургонамон дар гузашта зиндагии соддае доштаанд. Тӯйҳои мо бояд содда бошанд. Агар аз нуқтаи назари ислом нигарем, ин гуна маъракаҳо бояд бериё ва беисроф амалӣ шаванд, ба талабҳои шаръии хайру садақа ҷавоб диҳанд. 
Агар бо мақсади ба ҳамагон расонидани бартарии ин гуна маросим якҷоя бо кормандони ҳокимияти маҳаллӣ, маданият, марказҳои маданияти миллатҳо, маҳалла ва ҳомиён дар чанд маҳал якчанд тӯйи намунавӣ гузаронида шавад, судманд хоҳад буд. 
Албатта, қабул намудани қонун дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросими мардум аз манфиати умум холӣ нест.      
Эҳтиром намудани мероси ниёгон, ноил шудан ба маданияти хоси мардумӣ дар ташкилу гузаронидани тӯйҳо талаби давр аст ва он мувофиқат мекунад ба нишондодҳои роҳбари давлатамон. Қисми зиёди ҳамдиёронамон низ онро тарафдоранд. 
Ба андешаи мо, ҳарчанд ба арзишҳои умумибашарӣ эҳтиром дорем, худшинос ва худогоҳ будан ва бедории миллӣ мардуми диёрамонро аз ҳуҷуми фарҳанги бегона  дар амон медорад.

Наҷмиддин РАШИДОВ,
подполковники бознишаста,
Ҳафиза РАШИДОВА,
муаллимаи мактаби рақами13-уми, 
шаҳри Тирмиз.

ТАФСИРИ ХУДРО ГУЗОРЕД: