Тағйирёбии иқлим имрӯз дигар танҳо мавзӯи муҳокимаҳои илмӣ нест. Онро ҳар яки мо дар рӯзҳои сӯзони тобистон эҳсос мекунем. Агар солҳои пеш ҳарорати 38–40 дараҷа ғайриодӣ ба назар мерасид, имрӯз дар бисёр минтақаҳои Ӯзбекистон ва Осиёи Марказӣ 45 дараҷа ва аз он ҳам баланд шудани ҳарорати ҳаво ба як воқеияти маъмул табдил ёфтааст. Дар чунин шароит нигоҳ доштани саломатии инсон ба яке аз масъалаҳои муҳими ҷомеа мубаддал гардидааст.
Гармии шадид танҳо боиси нороҳатӣ намешавад. Табибон ҳушдор медиҳанд, ки ҳарорати аз ҳад баланд метавонад ба кори дилу рагҳо, майна, гурда ва дигар узвҳои ҳаётан муҳим таъсири манфӣ расонад. Зарбаи гармӣ, беобшавии организм, паст шудани фишори хун ва ҳатто сактаи дил дар чунин рӯзҳо бештар ба қайд гирифта мешаванд. Алалхусус, кӯдакон, пиронсолон, занони ҳомила ва шахсони гирифтори бемориҳои музмин дар хатар қарор доранд.
Ҷолиб он аст, ки беш аз як аср пеш низ муҳандисон ва табибон дар бораи таъсири гармӣ ба саломатии инсон меандешиданд. Тибқи маълумоти BBC, соли 1903 дар беморхонаи Royal Victoria-и шаҳри Белфаст яке аз аввалин низомҳои механикии хунуккунии бино дар ҷаҳон сохта шуд. Он замон ҳанӯз кондитсионерҳои муосир вуҷуд надоштанд. Муҳандисон ҳаворо аз байни нахҳои кокоси бо об таршуда мегузаронданд. Ин усул на танҳо ҳарорати ҳаворо паст мекард, балки онро аз чанг ва дуди ангишт низ тоза менамуд. Дар натиҷа, ҳарорати палатаҳои беморон ҳатто дар рӯзҳои гарми тобистон тақрибан 18 дараҷа нигоҳ дошта мешуд.
Табибони ҳамон давра қайд мекарданд, ки муҳити салқин ва ҳавои тоза ба зудтар шифо ёфтани беморон мусоидат мекунад. Имрӯз олимон ин андешаро бо далелҳои илмӣ тасдиқ мекунанд. Тадқиқотҳо нишон медиҳанд, ки дар мавҷи гармӣ мавҷудияти муҳити салқин метавонад хатари фавтро, бахусус дар байни беморони вазнин, ба таври назаррас коҳиш диҳад.
Тағйирёбии иқлим имрӯз кишварҳои гуногунро водор кардааст, ки барои муҳофизати аҳолӣ роҳҳои нав ҷустуҷӯ намоянд. Дар Испания, Фаронса ва Британияи Кабир «паноҳгоҳҳои иқлимӣ» ташкил карда мешаванд. Китобхонаҳо, марказҳои фарҳангӣ, осорхонаҳо ва дигар биноҳои ҷамъиятӣ дар рӯзҳои гарм барои шаҳрвандон ҳамчун ҷойҳои салқин хизмат мекунанд. Дар шаҳри Ҷодҳпури Ҳиндустон бошад, марказҳои махсуси салқинсозӣ бо истифода аз усулҳои анъанавӣ ва неруи офтоб фаъолият доранд.
Ин таҷрибаҳо барои Ӯзбекистон низ аҳамияти калон касб мекунад. Ҳар сол мавҷи гармӣ дарозтар ва шадидтар мешавад. Аз ин рӯ, танҳо насби кондитсионерҳо роҳи ягона нест. Бунёди боғҳои нав, зиёд кардани дарахтон, ташкили ҷойҳои ҷамъиятии салқин, истифодаи маводи камгармгиранда ҳангоми сохтмони биноҳо, таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокӣ ва баланд бардоштани маърифати мардум метавонанд таъсири гармиро коҳиш диҳанд.
Ҳар як шаҳрванд низ метавонад бо чанд қоидаи оддӣ худро ҳифз кунад: аз соати 11 то 17 дар офтоби кушод зиёд нагардад, бештар об нӯшад, либоси сабук ва рангаш равшан пӯшад, аз нӯшокиҳои спиртӣ ва фаъолияти вазнини ҷисмонӣ дар гармии рӯз худдорӣ намояд. Агар нишонаҳои беҳолшавӣ, чарх задани сар ё баланд шудани ҳарорати бадан ба мушоҳида расанд, бояд фавран ба ҷои салқин гузашт ва ба ёрии тиббӣ муроҷиат кард.
Беморхонаи Белфаст имрӯз низ он низоми 123-солаи хунуккунии худро ҳамчун ёдгории муҳандисӣ нигоҳ медорад. Ин ёдгорӣ ба мо хотиррасон мекунад, ки ҳифзи саломатии инсон аз гармии шадид масъалаи нав нест. Танҳо фарқ дар он аст, ки имрӯз ҷаҳон бо мушкили бузургтар — гармшавии глобалии иқлим рӯ ба рӯ шудааст, хабар медиҳад BBC Future.
Нафаси салқин имрӯз дигар танҳо рамзи роҳат нест. Он ба яке аз муҳимтарин воситаҳои ҳифзи саломатӣ ва наҷоти ҷони инсон табдил ёфтааст.
