Имрӯзҳо, ки зиндагӣ беш аз пеш босуръат мешавад, бисёриҳо ҳатто вақти хӯрокхӯриро ҳам ба як кори танҳо табдил додаанд. Телефон дар даст, телевизор фурӯзон ё фикрҳо дар бораи кору мушкилоти рӯз — ва хӯрок дар танҳоӣ. Аммо таҳқиқоти илмӣ нишон медиҳанд, ки шояд мо дар ин ҷо як ҷузъи муҳими саломатӣ ва хушбахтиро аз даст медиҳем: бо ҳам хӯрок хӯрдан.

Тибқи гузориши BBC, хӯрок хӯрдан дар ҳалқаи наздикон на танҳо лаззати ғизоро бештар мекунад, балки метавонад ба саломатии рӯҳӣ ва фаъолияти мағзи сар низ таъсири мусбат расонад.
Имрӯзҳо, ки зиндагӣ беш аз пеш босуръат мешавад, бисёриҳо ҳатто вақти хӯрокхӯриро ҳам ба як кори танҳо табдил додаанд. Телефон дар даст, телевизор фурӯзон ё фикрҳо дар бораи кору мушкилоти рӯз — ва хӯрок дар танҳоӣ. Аммо таҳқиқоти илмӣ нишон медиҳанд, ки шояд мо дар ин ҷо як ҷузъи муҳими саломатӣ ва хушбахтиро аз даст медиҳем: бо ҳам хӯрок хӯрдан.
Мутахассисон ин падидаро «комменсалитет» (commensality) меноманд, яъне амали якҷоя хӯрок хӯрдан. Ба гуфтаи Ян-Эммануэл Де Нев, профессори иқтисод ва илмҳои рафтории Донишгоҳи Оксфорд, мубодилаи ғизо яке аз механизмҳои муҳими ба ҳам наздик шудани одамон, эҷоди эътимод ва таҳкими робитаҳои иҷтимоӣ мебошад.

Хӯроки якҷоя ва солимии равонӣ

Қисми зиёди таҳқиқотҳо ба таъсири хӯроки муштарак ба солимии равонӣ бахшида шудаанд.
Тибқи маълумоти BBC, дар як пажӯҳише, ки муҳаққиқони Маркази назорат ва пешгирии бемориҳои музофоти Чжэцзян дар Чин анҷом додаанд, беш аз 9 ҳазор зани аз 60-сола боло мавриди омӯзиш қарор гирифтааст. Натиҷаҳо нишон додаанд, ки шумораи одамоне, ки ҳангоми хӯрок дар атрофи як миз менишинанд, метавонад бо хатари гирифтор шудан ба афсурдагӣ иртибот дошта бошад.

Муҳаққиқон ҳатто пас аз ба назар гирифтани омилҳое чун вазъи саломатӣ, сатҳи даромад ва танҳо зиндагӣ кардан ё накардани шахс ба чунин натиҷа расидаанд. Ба андешаи онҳо, ин метавонад нишон диҳад, ки худи якҷоя хӯрок хӯрдан барои солимии равонӣ аҳамияти махсус дорад.
Таҳқиқоти дигар дар Ҷопон низ ба чунин натиҷа расидааст. Дар байни одамони 65–74-сола онҳое, ки бо оилаашон зиндагӣ мекарданд, вале одатан танҳо хӯрок мехӯрданд, нисбат ба нафароне, ки мунтазам бо дигарон ғизо истеъмол мекарданд, эҳтимоли бештар доштанд, ки нишонаҳои афсурдагӣ дар онҳо пайдо шавад.

Бештар якҷоя хӯрок хӯрдан — хушбахтист?

Далели ҷолибтар аз таҳқиқоти ҷаҳонӣ оид ба хушбахтӣ ба даст омадааст.
Тибқи гузориши BBC, дар соли 2024 дар доираи World Happiness Report аз тақрибан 150 ҳазор нафар дар кишварҳои гуногуни ҷаҳон дар бораи одати якҷоя хӯрок хӯрдан пурсида шудааст: онҳо дар ҳафт рӯзи гузашта чанд рӯз бо шахси шинос хӯроки нисфирӯзӣ ё шом хӯрдаанд.
Натиҷаҳо хеле ҷолиб буданд: ҳар қадар одамон бештар бо дигарон хӯрок мехӯрданд, ҳамон қадар сатҳи қаноатмандии онҳо аз зиндагӣ ва некӯаҳволии эҳсосияшон баландтар буд.
Ба гуфтаи муҳаққиқон, ин нишондиҳанда аз лиҳози пешгӯии қаноатмандӣ аз зиндагӣ ҳатто ба баъзе омилҳои маъруф, аз ҷумла вазъи шуғл ва сатҳи нисбии даромад, наздик будааст.
Албатта, олимон таъкид мекунанд, ки эҳтимол дорад одамоне, ки ҳаёти иҷтимоии фаъол доранд, табиатан бештар бо дигарон хӯрок мехӯранд. Аммо ба назари онҳо, худи хӯроки муштарак низ метавонад таъсири мустақил дошта бошад.

Чаро як миз метавонад одамонро ба ҳам наздик кунад?

Ҷавобро шояд дар табиати худи инсон пайдо кардан мумкин аст.
Хӯрдани ғизо танҳо қонеъ кардани гуруснагӣ нест. Суҳбат кардан, хандидан, эҳсоси ҳузури дигарон ва мубодилаи лаҳзаҳои одии рӯзгор низ дар ҳамин вақт сурат мегирад.
Ба гуфтаи муҳаққиқон, хӯрдани ғизо метавонад низоми эндорфинҳоро дар организм фаъол кунад. Эндорфинҳо моддаҳое мебошанд, ки бо эҳсоси хушҳолӣ ва қаноатмандӣ алоқаманданд. Аз ин рӯ, эҳтимол дорад, ки таҷрибаи гуворои якҷоя хӯрок хӯрдан робитаи байни одамонро боз ҳам қавитар кунад.
Ҷолиб он аст, ки ҳузури шахси дигар метавонад ҳатто лаззати худи ғизоро бештар кунад. Дар як қатор таҷрибаҳо муҳаққиқон мушоҳида кардаанд, ки одамон ҳангоми хӯрдани шоколад дар ҳузури дигарон онро болаззаттар арзёбӣ кардаанд.

Барои майна ҳам фоида дорад?

Шояд таъсири хӯроки муштарак танҳо ба рӯҳия маҳдуд нашавад.
Тибқи гузориши BBC, муҳаққиқони ҷопонӣ соли 2025 муайян кардаанд, ки одамоне, ки мунтазам танҳо хӯрок мехӯранд, дар баъзе минтақаҳои муҳими майна, аз ҷумла қисми миёнаи қисми чакка ва гиппокамп, ҳаҷми камтари майна доранд. Ин минтақаҳо дар равандҳои маърифатӣ ва хотира нақши муҳим доранд.
Албатта, олимон ҳанӯз наметавонанд бо итминон бигӯянд, ки танҳо хӯрок хӯрдан мустақиман боиси чунин тағйироти мағз мешавад. Қисме аз фарқиятҳо метавонад ба худи тарзи ғизо вобаста бошад, зеро одамоне, ки танҳо хӯрок мехӯранд, эҳтимол бештар ғизоҳои камғизо интихоб кунанд.
Бо вуҷуди ин, муҳаққиқон бар онанд, ки кам шудани робитаҳои иҷтимоӣ низ метавонад ба пиршавии мағзи сар таъсир расонад. Суҳбат ҳангоми хӯрок метавонад мағзро фаъол нигоҳ дорад, дар ҳоле ки эҳсоси дастгирии иҷтимоӣ ва лаззати якҷоя метавонад стрессро коҳиш диҳад. Стресс бошад, яке аз омилҳои маъруфи таъсиррасон ба солимии майна ба шумор меравад.

Аз Италия чӣ метавон омӯхт?

Дар ин масъала таҷрибаи Италия низ ҷолиби таваҷҷуҳ аст.
Тибқи маълумоти овардаи BBC, италиягиҳо ба ҳисоби миёна тақрибан нӯҳ маротиба дар як ҳафта бо дигарон хӯрок мехӯранд. Барои муқоиса, ин нишондиҳанда дар Британияи Кабир ва ИМА тақрибан 7–8 маротиба ва дар Ҷопон камтар аз чор маротиба дар як ҳафта мебошад.
Фарҳанги итолиёвӣ хӯрокро танҳо як зарурат намедонад. Онро як қисми муҳими зиндагии оилавӣ ва иҷтимоӣ мешуморад: пухтупаз кардан, омода кардани дастархон ва баъдан якҷоя нишастан.
Ҳатто ҷунбиши маъруфи Slow Food, ки дар Италия пайдо шудааст, ба ҳифзи анъанаҳои маҳаллӣ ва аҳамияти хӯроки муштарак таъкид мекунад.

Баъзан танҳо як даъват кофист

Дар шароити зиндагии муосир, вақте танҳоӣ ба яке аз мушкилоти ҷомеа табдил меёбад, шояд роҳи ҳалли он ҳамеша мураккаб набошад.
Мо метавонем аз як қадами хеле одӣ оғоз кунем: касеро ба дастархони худ даъват кунем.
Шояд ҳамсояе бошад, ки танҳо зиндагӣ мекунад. Шояд ҳамкоре, ки рӯзҳои душвореро паси сар мекунад. Шояд дӯсте, ки муддатҳо боз надидаем. Як пиёла чой, як табақ хӯрок ва чанд дақиқа суҳбат метавонад аз як вохӯрии одӣ бештар бошад.
Муаллифони гузориши BBC таъкид мекунанд, ки одамон одатан хоҳиши дигаронро барои бо онҳо вақт гузарондан кам арзёбӣ мекунанд. Дар ҳоле ки бисёриҳо метавонанд аз чунин даъвати одӣ самимона хушҳол шаванд.
Пас, шояд баъзан барои беҳтар кардани рӯзгор ба мо на парҳези нав, на ғизои гаронбаҳо ва на дастгоҳи мураккаб лозим бошад. Шояд танҳо як дастархон, чанд нафар азиз ва хоҳиши якҷоя нишастан басанда бошад.
Зеро дастархон танҳо ҷойи хӯрдани нон нест. Он метавонад ҷойи суҳбат, дӯстӣ, меҳрубонӣ, эътимод ва ҳатто нигоҳ доштани саломатии рӯҳу майна бошад.
Ва шояд маънои қадимаи «бо ҳам нон хӯрдан» маҳз ҳамин бошад: одамон на танҳо ғизоро, балки як қисми зиндагии худро бо ҳам тақсим мекунанд.